अवयव दानामुळे ५ जणांना जीवनदान; नानावटी रुग्णालयातील भावस्पर्शी उदाहरण

विलेपार्ले येथील नानावटी रुग्णालयात ४१ वर्षीय व्यक्तीच्या अवयव दानामुळे पाच रुग्णांना जीवनदान मिळाले. मुंबई विभागातील हे २४ वे मेंदूमृत अवयवदान प्रकरण ठरले.

सायली मेमाणे

पुणे ११ जून २०२५ : अवयवदान ही समाजात अजूनही खूप कमी प्रमाणात घडणारी पण अत्यंत जीवनदायिनी कृती आहे. विलेपार्ले येथील नानावटी रुग्णालयात नुकतीच एक अशी घटना घडली ज्यामध्ये एका ४१ वर्षीय व्यक्तीच्या अवयवदानामुळे पाच जणांचे प्राण वाचले. रविकुमार मुक्कू असे या मेंदूमृत दात्याचे नाव असून ते चेंबूर येथे राहत होते आणि अंधेरीतील एका खासगी कंपनीत कार्यरत होते.

२९ मे रोजी कार्यालयात असताना त्यांना चक्कर आल्यामुळे तातडीने सेवन हिल्स रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. तेथे प्राथमिक उपचार झाल्यानंतर त्यांच्या मेंदूचा सिटी स्कॅन करण्यात आला. रिपोर्टमध्ये मेंदूवर गंभीर परिणाम झाल्याचे निदर्शनास आले. त्यांच्या प्रकृतीत कोणतीही सुधारणा होत नसल्यामुळे डॉक्टरांनी त्यांना व्हेंटिलेटरवर ठेवले आणि अखेर ५ जून रोजी त्यांना मेंदूमृत घोषित करण्यात आले.

रविकुमार यांना मदतीची सवय होती. त्यांच्या अशा स्वभावामुळे त्यांच्या कुटुंबीयांनी देखील त्यांचे अवयवदान करण्याचा निर्णय घेतला. त्यांच्या भावाने डॉक्टरांना स्वेच्छेने ही माहिती दिली आणि त्यांची पत्नी व इतर कुटुंबीयांनीही यावर सहमती दर्शवली. मात्र सेवन हिल्स रुग्णालयाकडे मेंदूमृत रुग्णाचे अवयव काढण्याची परवानगी नसल्याने त्यांना नानावटी रुग्णालयात हलवण्यात आले.

तेथे त्यांनी हृदय, यकृत, स्वादुपिंड आणि दोन्ही किडन्यांचे अवयवदान केले. या अवयवांचे पाच वेगवेगळ्या रुग्णांवर प्रत्यारोपण करण्यात आले. या कृतीमुळे त्यांना नवीन जीवन मिळाले. मुंबई विभागातील हे २०२५ मधील २४ वे मेंदूमृत अवयवदान ठरले. हे उदाहरण समाजासाठी एक प्रेरणा आहे आणि अवयवदानाबाबतचा सकारात्मक संदेश देते.

रविकुमार यांचे भाऊ राजेश मुक्कू यांनी सांगितले की, त्यांना आधीपासूनच अवयवदान प्रक्रियेबद्दल माहिती होती. त्यामुळे मेंदूमृत झाल्यानंतर कुटुंबीयांनी यावर चर्चा करून एकत्रितपणे निर्णय घेतला. त्यांचे म्हणणे होते की, माझ्या भावाला इतरांना मदत करणे आवडत होते आणि शेवटच्या क्षणीही तो पाच जणांना जीवदान देऊन गेला याचा आम्हाला अभिमान आहे.

सध्या राज्यात यकृत, मूत्रपिंड, हृदय यांसारख्या अवयवांची मोठ्या प्रमाणात गरज आहे. मात्र, मेंदूमृत झालेल्या रुग्णांचे अवयवदान फारच कमी प्रमाणात होते. त्यामुळे अशा रुग्णांची प्रतीक्षा यादी वाढत चालली आहे. या समस्येवर मात करण्यासाठी अवयवदान जनजागृती अत्यंत आवश्यक आहे. वैद्यकीय क्षेत्रासोबतच समाजातील स्वयंसेवी संस्था, शाळा, महाविद्यालये आणि मिडियाने यामध्ये सक्रिय भूमिका बजावणे गरजेचे आहे.

Donate Life India, Organ India, आणि NOTTO (National Organ and Tissue Transplant Organisation) या संस्था यासाठी समाजात सातत्याने जनजागृती करीत आहेत. त्यांच्या माध्यमातून अनेक कुटुंबांनी अवयवदानाचे महत्त्व जाणून हे पाऊल उचलले आहे.

रविकुमार मुक्कू यांचे उदाहरण हे दर्शवते की अवयवदान हे मृत्यूनंतरही जीवन देऊ शकते. समाजाने याकडे केवळ वैद्यकीय प्रक्रियेच्या नजरेतून न पाहता, एक मानवी दृष्टीकोनातूनही पाहणे गरजेचे आहे. अशा प्रसंगांनी अनेक रुग्णांना आशा मिळते आणि एका कुटुंबाची वेदना दुसऱ्या कुटुंबासाठी जीवन ठरते.