ऐन उन्हाळ्यात कलिंगडाचे दर कोसळले चाकण परिसरातील शेतकरी आर्थिक संकटात

भरघोस उत्पादन, कमी मागणी आणि वाढलेला वाहतूक खर्च यामुळे कलिंगडाचे दर 25 रुपयांवरून 5–10 रुपयांवर; चाकण व APMC बाजारांत आवक वाढल्याने शेतकरी हवालदिल.

पुणे ०१ एप्रिल २०२६ : चाकण परिसरासह राज्यातील अनेक भागांत यंदा अनुकूल हवामानामुळे कलिंगडाचे भरघोस उत्पादन झाले. उन्हाळ्यात कलिंगडाला मोठी मागणी राहील, अशी अपेक्षा असताना बाजारात मात्र उलट चित्र दिसत आहे. अवघ्या महिनाभरापूर्वी 22 ते 25 रुपये प्रति किलो दराने विक्री होणारे कलिंगड सध्या केवळ 5 ते 10 रुपये प्रति किलो दराने विकले जात आहे. परिणामी, उत्पादन खर्चही निघत नसल्याने शेतकरी आर्थिक संकटात सापडले आहेत.

स्थानिक बाजारपेठांसह कृषी उत्पन्न बाजार समित्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात कलिंगडाची आवक होत असल्याने दरावर आणखी दबाव निर्माण झाला आहे. विशेषतः Chakan Agricultural Produce Market Committee येथे दररोज मोठ्या प्रमाणावर येणाऱ्या मालामुळे लिलावदर घसरत असल्याचे व्यापाऱ्यांकडून सांगितले जात आहे. पुरवठा वाढला, पण अपेक्षित मागणी निर्माण झाली नाही, ही दरघटीची प्रमुख कारणे मानली जात आहेत.

कलिंगडाच्या शेतीत ‘सुपर शुगर’, ‘अरका ज्योती’, ‘किरण’, ‘शुगर बेबी’, ‘ऑगस्टा सिम्बा’ अशा विविध जातींची लागवड केली जाते. गोडी, आकार, साठवण क्षमता आणि बाहेरील बाजारपेठांतील पसंती यानुसार दर ठरतो. मात्र, यंदा सर्वच जातींचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात झाल्याने बाजारात मालाचा साठा वाढला आणि दर घसरले. काही ठिकाणी व्यापारी वाहतूक खर्च लक्षात घेऊनच दर ठरवत असल्याने शेतकऱ्यांना आणखी तोटा सहन करावा लागत आहे.

महाराष्ट्रातील कलिंगड गुजरात, दिल्ली, हरियाणा, पंजाब, बंगाल, कर्नाटक आणि मध्य प्रदेश या राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात पाठवले जाते. परंतु यंदा इंधन दरवाढीमुळे वाहतूक खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. त्यातच इतर राज्यांतील स्थानिक उत्पादन वाढल्याने परप्रांतीय मागणीत घट झाली. बाहेरील बाजारपेठांकडून मागणी कमी झाल्याने स्थानिक बाजारातच माल अडकून पडत आहे. परिणामी, दरावर आणखी दबाव निर्माण झाला आहे.

दोन दिवसांपूर्वी झालेल्या अवकाळी पावसाचाही विक्रीवर परिणाम झाला आहे. पावसामुळे काही ठिकाणी मालाची गुणवत्ता घसरली, तर ग्राहकांची खरेदीही कमी झाली. बाजारातील मंदी आणि दर्जातील बदल या दुहेरी फटक्यामुळे शेतकऱ्यांचे नुकसान वाढले आहे. बियाणे, खत, मजुरी, पाणी आणि वाहतूक यावर मोठी गुंतवणूक करूनही सध्याच्या दरात खर्च वसूल होत नसल्याने अनेक शेतकरी माल बाजारात न नेता शेतातच सोडून देत असल्याचे चित्र आहे.

व्यापारी संघटनांच्या मते, दर घसरणीमागे नियोजनाचा अभावही कारणीभूत आहे. उत्पादनाचे प्रमाण, बाजारातील मागणी आणि वाहतूक व्यवस्थेचे समन्वयित नियोजन झाले नसल्याने पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे. शेतकऱ्यांकडून शासनाने तात्काळ हस्तक्षेप करून हमीभाव जाहीर करावा, वाहतूक अनुदान द्यावे आणि परराज्य व निर्यात बाजारपेठांसाठी विशेष सवलती द्याव्यात, अशी मागणी जोर धरत आहे.

एकूणच, हवामान अनुकूल असूनही मागणीअभावी आणि वाढत्या खर्चामुळे कलिंगड उत्पादक शेतकरी अडचणीत आले आहेत. तातडीच्या उपाययोजना केल्यासच शेतकऱ्यांना दिलासा मिळू शकतो, अन्यथा पुढील हंगामात लागवड क्षेत्रावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.