ना दहावं ना तेरावं; आईच्या स्मृतीत IAS तुकाराम मुंढेंचा पर्यावरणपूरक, विवेकवादी निर्णय

आईच्या निधनानंतर IAS तुकाराम मुंढे यांनी पारंपरिक विधी टाळत अस्थींचे वृक्षारोपणासह विसर्जन केले. पर्यावरण संरक्षण आणि विवेकवादाचा संदेश देणारा निर्णय चर्चेत.

पुणे ०६ एप्रिल २०२६ : महाराष्ट्रातील दबंग प्रशासकीय अधिकारी म्हणून ओळखले जाणारे तुकाराम मुंढे यांनी आईच्या निधनानंतर घेतलेल्या एका निर्णयामुळे समाजात मोठी चर्चा सुरू झाली आहे. त्यांच्या मातोश्री आसराबाई यांच्या निधनाने कुटुंबावर दुःखाचे सावट आले असताना, भावनांना वाट मोकळी करून देत त्यांनी एक विचारपूर्वक, विवेकवादी आणि पर्यावरणपूरक मार्ग निवडला. पारंपरिक पद्धतीनुसार दहावे-तेरावे न करता, अस्थी नदीत विसर्जित करण्याऐवजी शेतात वृक्षारोपणासह विसर्जन करण्याचा निर्णय त्यांनी घेतला.

२१ वर्षांच्या कारकिर्दीत २४ वेळा बदली झालेल्या मुंढे यांच्या ठाम आणि नियमप्रिय प्रतिमेशी सुसंगत असा हा निर्णय मानला जात आहे. त्यांनी सोशल मीडियावर शेअर केलेल्या व्हिडिओत या निर्णयामागील भूमिका स्पष्ट केली. “निसर्ग हाच सृष्टीचा निर्माता आणि सर्वश्रेष्ठ शक्ती आहे. त्याचे रक्षण, संवर्धन आणि सन्मान करणे हीच खरी श्रद्धांजली,” असे त्यांनी नमूद केले. या विचारातून प्रेरणा घेत कुटुंबाने आईच्या अस्थींचे विसर्जन शेतात करत त्या ठिकाणी वडाचे झाड लावले.

या कृतीमागे केवळ भावनिकता नसून सामाजिक संदेश दडलेला आहे. मृत्यूनंतरचे विधी समाजात खोलवर रुजलेले असताना, विवेकवाद आणि विज्ञाननिष्ठ दृष्टिकोन स्वीकारत त्यांनी पर्यावरणसंवर्धनाला प्राधान्य दिले. अस्थी नदीत विसर्जित करण्याऐवजी वृक्षारोपण केल्याने निसर्गाला हातभार लागेल, पुढील पिढ्यांना सावली आणि प्राणवायू मिळेल, अशी भावना त्यांनी व्यक्त केली. “आईची माया झाडाच्या सावलीच्या रूपाने पिढ्यानपिढ्या जिवंत राहो,” ही त्यांची मनापासूनची इच्छा या कृतीतून दिसून येते.

मुंढे कुटुंबात आईला प्रेमाने “बाई” असे संबोधले जात असे, तर गावकरी आणि आप्तेष्टांसाठी त्या “जीजी” होत्या. या भावनिक नात्याची जपणूक करत, त्यांच्या स्मृतींना पर्यावरणाशी जोडण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. वडाच्या झाडाचे प्रतीकात्मक महत्त्व लक्षात घेता, दीर्घायुष्य, स्थैर्य आणि आश्रय यांचे प्रतीक म्हणून त्याची निवड करण्यात आली.

समाजात परंपरा आणि श्रद्धा यांना मोठे स्थान आहे. मात्र काळानुरूप काही गोष्टींकडे नव्या दृष्टिकोनातून पाहण्याची गरज असते, हा संदेश या निर्णयातून स्पष्ट होतो. विज्ञाननिष्ठ विचार, पर्यावरणाची जपणूक आणि सामाजिक उपयुक्तता यांचा संगम घडवत मुंढे यांनी एक आदर्श ठेवला आहे. त्यांच्या या भूमिकेमुळे अनेकांना पर्यावरणपूरक पर्यायांचा विचार करण्याची प्रेरणा मिळू शकते.

आजच्या काळात नद्या प्रदूषणाच्या समस्येला तोंड देत आहेत. अशा परिस्थितीत अस्थी विसर्जनासारख्या प्रथा पर्यावरणावर अतिरिक्त ताण आणतात, याकडेही त्यांनी अप्रत्यक्षपणे लक्ष वेधले आहे. पर्यावरणपूरक श्रद्धांजली हीच खरी आदरांजली ठरू शकते, असा संदेश या कृतीतून समाजापर्यंत पोहोचतो.

एकूणच, आईच्या स्मृती जपताना विवेकवाद, विज्ञान आणि पर्यावरणसंवर्धन यांचा स्वीकार करणारा हा निर्णय केवळ वैयक्तिक नाही, तर सामाजिकदृष्ट्याही मार्गदर्शक ठरतो. परंपरेला पर्याय देत, संवेदनशीलतेने घेतलेला हा निर्णय समाजात सकारात्मक विचारांना चालना देणारा आहे.