आधुनिकतेच्या नादात हरवलेलं पुणे… पुणे कोसळतंय की उंचावलंय?
पुणे शहर आधुनिकतेच्या झपाट्याने बदलत असताना, त्याची पारंपरिक ओळख हरवत आहे का? या लेखात वाचा शहराच्या बदलत्या स्वरूपामागची कारणं, समस्या आणि संभाव्य उपाय.
रितेश अढाऊ,
आधुनिकतेच्या नादात हरवलेलं पुणे… पुणे कोसळतंय की उंचावलंय?
मी काही वर्षापूर्वीच पुण्यात आलो. एकेकाळी हे शहर ज्येष्ठ पेन्शनधारक व कला-संगीतप्रेमींसाठी आदर्श मानले जात होते, पण आता त्याची ओळखच बदलली आहे. पुणे आता आयटी क्षेत्रातील व्यावसायिकांचे आणि लोभी बिल्डरांचे शहर बनले आहे.
इतर राज्यांतून आलेले विद्यार्थी येथे शिक्षणासाठी सतत येत असतात. अनेक नामांकित शैक्षणिक संस्था राजकीय नेत्यांच्या मालकीच्या आहेत आणि त्यांचा दर्जा संशयास्पद आहे. शहरभर गगनचुंबी इमारती उभ्या राहत असून, त्यांच्या बांधकामासाठी संपूर्ण पुणे खोदून काढण्यात आले आहे. पुणे महापालिकेने याला परवानगी देताना फारच ‘उदार’ धोरण अवलंबले असावे. नकाशा वगळता काही ‘रंगीत कागद’ही गुपचूप पोहोचले असावेत.
मे महिन्यातील खरा उन्हाळा पुण्यात आलाच नाही. सतत कोसळणाऱ्या पावसाने शहरातील दोष स्पष्ट केले. एके काळी उत्कृष्ट नियोजनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या पुण्यात मुख्य रस्ते मातीने भरले आहेत आणि चालणे अवघड झाले आहे.
वेगाने आलेली आर्थिक प्रगती, बिमारू राज्यांतून आलेले लोक व औद्योगिक विकासामुळे पुण्याचा चेहरामोहराच बदलला आहे. मात्र, हा बदल सामान्य माणसासाठी लाभदायक ठरलेला नाही. काही श्रीमंत मंडळींनाच याचा फायदा झाल्याचे दिसते.
कधी काळी सायकलस्वारांची जन्नत समजले जाणारे हे शहर, आता उच्च किमतीच्या गाड्यांनी भरलेले आहे. रस्ते अरुंद आणि अस्वस्थ आहेत, त्यामुळे पायी चालणाऱ्यांना त्रास होतो.
मागच्या वर्षी एका श्रीमंत मुलाच्या मर्सिडीज कारने दोन विद्यार्थ्यांना चिरडल्याची दुर्घटना आठवते का? अशा घटना आता पुण्यात वारंवार घडू लागल्या आहेत. दारू, सत्ता व पैशाच्या जोरावर ही मंडळी पोलिस व वाहतूक नियंत्रण यंत्रणेकडे साफ दुर्लक्ष करतात.
नद्या कचऱ्याच्या नाल्यात परिवर्तित झाल्या आहेत. ‘पुणे तेथे काय उणे’ ही उक्ती आता खोटी ठरत आहे. जुने पुणेकर या शहरातून बाहेर पडू शकत नाहीत, कारण शहराची अवस्था इतकी बिकट झाली आहे की इथून जातानाही हुरहुर वाटते.
शहरीकरणाचा वेग आणि नियोजनशून्य विकासामुळे आजचे पुणे बकाल झाले आहे. ज्यांनी देशाला प्रेरणादायी नेते, कलाकार, उद्योजक व वैज्ञानिक दिले, तेच शहर आज आधुनिकतेच्या नादात आपली ओळख हरवत आहे. पुणेकर मात्र हतबल होऊन हे सगळं पाहत आहेत.
१९८० च्या दशकात सायकल चालवत अनुभवलेले पुणे हिरवेगार, स्वच्छ आणि शांत होते. ते पुणे आता उरलेले नाही. आज प्रश्न एवढाच आहे, आपण आपल्या शहरांचे ‘पुणे’ होण्यापासून त्यांना वाचवू शकतो का? कदाचित नाही… आणि हेच आपले खरे दुर्दैव आहे.
