११.५ अब्ज वर्षांपूर्वीची अद्भुत आकाशगंगा सापडली; जेम्स वेब टेलिस्कोपची ऐतिहासिक कामगिरी
११.५ अब्ज वर्षांपूर्वीची अद्भुत आकाशगंगा सापडली; जेम्स वेब टेलिस्कोपची ऐतिहासिक कामगिरी
नासाच्या जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपने आतापर्यंतची सर्वात जुनी बार्ड स्पायरल आकाशगंगा शोधली आहे. ११.५ अब्ज वर्षांपूर्वीची ही आकाशगंगा ब्रह्मांड अभ्यासाला नवी दिशा देते.
पुणे २० जानेवारी २०२५: ब्रह्मांडाच्या गूढ इतिहासात डोकावण्याच्या मानवजातीच्या प्रयत्नांना मोठे यश मिळाले असून, नासाच्या प्रगत जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपच्या सहाय्याने खगोलशास्त्रज्ञांनी आतापर्यंतची सर्वात जुनी बार्ड स्पायरल आकाशगंगा शोधून काढली आहे. ‘CEERS-74706’ असे या आकाशगंगेचे नाव असून, ती सुमारे ११.५ अब्ज वर्षांपूर्वी अस्तित्वात होती, असे संशोधकांनी स्पष्ट केले आहे. हा शोध खगोलशास्त्राच्या इतिहासातील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
आतापर्यंतच्या अभ्यासानुसार, बार्ड स्पायरल आकाशगंगा म्हणजेच मध्यभागी लांबट पट्टी (बार) असलेली सर्पिल रचना ही तुलनेने नंतरच्या काळात विकसित झाली असावी, असा समज होता. मात्र CEERS-74706 च्या शोधामुळे हा समज आव्हानात आला आहे. इतक्या प्राचीन काळातही अशा प्रकारची संरचना अस्तित्वात होती, यामुळे आकाशगंगांच्या निर्मिती व उत्क्रांतीविषयीचे विद्यमान सिद्धांत पुन्हा तपासण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपच्या अत्याधुनिक इन्फ्रारेड क्षमतेमुळे हा शोध शक्य झाला आहे. हा टेलिस्कोप ब्रह्मांडाच्या सुरुवातीच्या काळातील अतिशय मंद आणि दूरवरच्या वस्तू स्पष्टपणे पाहू शकतो. CEERS-74706 ही आकाशगंगा पृथ्वीपासून इतकी दूर आहे की तिचा प्रकाश आपल्यापर्यंत पोहोचायला ११.५ अब्ज वर्षे लागली आहेत. म्हणजेच आज आपण जे पाहत आहोत, ते ब्रह्मांडाच्या अगदी तरुण अवस्थेतील चित्र आहे.
खगोलशास्त्रज्ञांच्या मते, बार्ड स्पायरल रचना तयार होण्यासाठी आकाशगंगेला स्थिरता आणि विशिष्ट गुरुत्वाकर्षणीय परिस्थिती आवश्यक असते. त्यामुळे इतक्या लवकर अशा प्रकारची रचना निर्माण होणे हे आश्चर्यकारक मानले जात आहे. यावरून असे सूचित होते की, प्रारंभिक ब्रह्मांडात आकाशगंगांची निर्मिती आणि त्यांची अंतर्गत रचना ही अपेक्षेपेक्षा अधिक वेगाने आणि गुंतागुंतीने विकसित झाली असावी.
या शोधामुळे आपल्या मिल्की वे आकाशगंगेच्या इतिहासावरही नव्याने प्रकाश पडतो. मिल्की वे हीदेखील एक बार्ड स्पायरल आकाशगंगा आहे. त्यामुळे CEERS-74706 चा अभ्यास केल्यास, आपल्या स्वतःच्या आकाशगंगेची निर्मिती कधी आणि कशी झाली, याबाबत महत्त्वाची माहिती मिळू शकते. शास्त्रज्ञांचा असा अंदाज आहे की, बार रचनेमुळे आकाशगंगांमधील वायू आणि ताऱ्यांची हालचाल नियंत्रित होते, ज्याचा परिणाम ताऱ्यांच्या जन्म प्रक्रियेवर होतो.
मानवजातीसाठी हा शोध केवळ एक वैज्ञानिक यश नसून, ब्रह्मांड समजून घेण्याच्या दीर्घ प्रवासातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. जेम्स वेब टेलिस्कोपमुळे भविष्यात आणखी प्राचीन आकाशगंगा, तारे आणि ग्रहप्रणाल्यांचा शोध लागण्याची शक्यता शास्त्रज्ञ व्यक्त करत आहेत. CEERS-74706 चा शोध हे स्पष्ट करतो की, ब्रह्मांड अजूनही अनेक रहस्ये आपल्या उलगडण्याची वाट पाहत आहे.
Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
