Vande Bharat 3.0 Cargo: 160 किमी वेगाची मालगाडी लाँचच्या उंबरठ्यावर; दिल्ली–मुंबई मार्गावर ट्रायल

वंदे भारत कार्गो ट्रेन 160 किमी/तास वेग आणि 264 टन क्षमतेसह सज्ज. ICF चेन्नईत प्रोटोटाइप तयार; RDSO चाचणी लवकरच. दिल्ली–मुंबई मार्गावर सुरुवातीची शक्यता.

पुणे ०१ एप्रिल २०२६ : प्रवासी सेवेनंतर आता मालवाहतुकीतही वेगाची क्रांती घडवण्यासाठी भारतीय रेल्वे ‘वंदे भारत’चे नवे मॉडेल सादर करण्याच्या तयारीत आहे. Indian Railways लवकरच वंदे भारत कार्गो (Freight) ट्रेनची चाचणी सुरू करणार असून, ही हाय-स्पीड मालगाडी ताशी 160 किमी वेगाने धावण्यास सक्षम असेल. 264 टन वहन क्षमता, आधुनिक डिझाइन आणि जलद लोडिंग–अनलोडिंग सुविधांमुळे ही ट्रेन लॉजिस्टिक्स क्षेत्रात मोठा बदल घडवू शकते. सुरुवातीला Delhi–Mumbai या व्यस्त मार्गावर ट्रायल घेण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

या प्रकल्पाचा पहिला प्रोटोटाइप Integral Coach Factory येथे तयार करण्यात आला आहे. 16 डब्यांची रॅक, ईएमयू कॉन्फिगरेशनमधील 50% पॉवर वितरण आणि 1800 मिमी रुंदीचे स्वयंचलित प्लग डोअर्स ही याची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. पॅलेटाइज्ड कंटेनर्सद्वारे मालवाहतूक करता येणार असून, तापमान नियंत्रित (रीफर) युनिट्सचा समावेश असल्याने फळे, भाजीपाला, औषधे आणि लवकर खराब होणाऱ्या वस्तूंची सुरक्षित वाहतूक शक्य होईल.

सुरक्षा आणि कार्यक्षमतेच्या दृष्टीने या ट्रेनची कसून तपासणी Research Designs and Standards Organisation करणार आहे. वेग, आपत्कालीन ब्रेकिंग सिस्टम, लोडिंग क्षमता आणि स्थिरता यांसारख्या निकषांवर चाचण्या घेतल्या जातील. चाचणी यशस्वी ठरल्यास टप्प्याटप्प्याने या सेवेला व्यावसायिक स्वरूप दिले जाईल.

वंदे भारत कार्गोमुळे मालवाहतुकीचा वेळ मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची अपेक्षा आहे. सध्या अनेक मालगाड्या कमी वेगाने धावत असल्याने माल पोहोचण्यास विलंब होतो. या नव्या मॉडेलमुळे बाजारपेठांदरम्यान जलद पुरवठा साखळी उभी राहू शकते. कमी वेळेत, कमी खर्चात आणि अधिक सुरक्षिततेने माल पोहोचवणे शक्य झाल्यास उद्योगक्षेत्रालाही मोठा दिलासा मिळेल.

विशेष म्हणजे, या ट्रेनची रचना जलद लोडिंग–अनलोडिंग लक्षात घेऊन करण्यात आली आहे. स्वयंचलित दरवाजे आणि कंटेनर-आधारित प्रणालीमुळे स्टेशनवरील थांबा कमी वेळाचा राहील. परिणामी, वेळेची बचत होऊन ट्रेनची फेऱ्याही वाढवता येतील.

वंदे भारत एक्सप्रेस आणि स्लीपरनंतर आता कार्गो आवृत्तीमुळे ‘वंदे भारत’ ब्रँड अधिक व्यापक होत आहे. प्रवासी आणि मालवाहतूक या दोन्ही क्षेत्रांत वेग आणि कार्यक्षमता वाढवण्याच्या दिशेने हा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. चाचण्या पूर्ण झाल्यानंतर दिल्ली–मुंबईसारख्या उच्च-वाहतूक मार्गावर याची सुरुवात झाल्यास देशातील लॉजिस्टिक्स व्यवस्थेत नवे मानदंड प्रस्थापित होऊ शकतात.

एकूणच, हाय-स्पीड, उच्च क्षमता आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांच्या संगमामुळे वंदे भारत कार्गो ट्रेन भारतीय रेल्वेच्या आधुनिकीकरणातील पुढचा मोठा टप्पा ठरण्याची शक्यता आहे.