साखर उत्पादनात महाराष्ट्र अव्वल! ९८.९५ लाख टन विक्रमी निर्मिती; उत्तर प्रदेशला टाकले मागे

राष्ट्रीय अहवालानुसार महाराष्ट्राने ९८.९५ लाख टन साखर उत्पादन करून देशात प्रथम क्रमांक पटकावला. गाळप हंगाम वाढला, तरी उद्योगासमोर हवामान व अर्थकारणाची आव्हाने कायम.

पुणे ०६ एप्रिल २०२६ : देशाच्या साखर उद्योगात यंदा महाराष्ट्र राज्याने ऐतिहासिक कामगिरी करत उत्पादनात अव्वल स्थान पटकावले आहे. ३१ मार्च अखेरपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार राज्यातून तब्बल ९८.९५ लाख टन साखरेची निर्मिती झाली असून, यामुळे उत्तर प्रदेश राज्याला मागे टाकत महाराष्ट्र पुन्हा एकदा देशात क्रमांक एकवर पोहोचला आहे. साखर उद्योगासाठी ही मोठी दिलासादायक बाब असली, तरी पुढील हंगामाबाबतची अनिश्चितता अजूनही कायम असल्याचे चित्र आहे.

National Federation of Cooperative Sugar Factories Ltd यांनी प्रसिद्ध केलेल्या ताज्या अहवालानुसार, देशातील एकूण साखर उत्पादनात यंदा लक्षणीय वाढ झाली आहे. ३१ मार्चपर्यंत देशभरात २७१.२० लाख टन साखरेची निर्मिती झाली, तर मागील वर्षी याच कालावधीत हे उत्पादन २४८.६५ लाख टन इतके होते. म्हणजे राष्ट्रीय पातळीवर सुमारे २३ टक्क्यांची वाढ नोंदवली गेली आहे. या वाढीत महाराष्ट्राचा सिंहाचा वाटा असल्याचे स्पष्ट दिसते.

गेल्या वर्षी उत्तर प्रदेश ९१ लाख टन उत्पादनासह देशात प्रथम क्रमांकावर होते, तर महाराष्ट्र ८०.१० लाख टनांसह दुसऱ्या स्थानावर होता. मात्र यंदा महाराष्ट्राने गाळप हंगामाचा कालावधी वाढवत आणि ऊस उपलब्धतेचे योग्य नियोजन करत उत्पादनात मोठी झेप घेतली. २०२५-२६ च्या गाळप हंगामात देशभरातील ५४१ साखर कारखाने कार्यरत होते, त्यामध्ये महाराष्ट्रातील तब्बल २१० कारखान्यांचा समावेश होता.

विशेष म्हणजे, यंदा राज्यातील गाळप हंगाम सरासरी ११० दिवस चालला, जो मागील वर्षी केवळ ८३ दिवसांवर थांबला होता. हंगामाची वाढलेली कालमर्यादा उत्पादन वाढीसाठी महत्त्वाची ठरली. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, साखर कारखान्यांचे अर्थकारण व्यवस्थित जुळण्यासाठी हंगाम किमान १४० ते १५० दिवस चालणे आवश्यक असते. त्या तुलनेत यंदाही कालावधी कमीच असल्याने कारखानदारांसमोर आर्थिक गणितांची कसरत कायम आहे.

राज्यातील २१० पैकी तब्बल २०२ कारखान्यांनी गाळप हंगाम पूर्ण करून आपली धुराडी शांत केली आहेत. उर्वरित ८ कारखानेही लवकरच बंद होण्याची शक्यता आहे. उत्पादन समाधानकारक असले, तरी खर्च, ऊस दर, साखरेचा हमीभाव आणि निर्यात धोरण यांचा मेळ घालताना कारखानदारांची दमछाक होत आहे.

दरम्यान, हवामान खात्याने यंदा पावसाचे प्रमाण कमी राहण्याचा अंदाज वर्तवला आहे. याचा थेट परिणाम पुढील वर्षीच्या ऊस लागवडीवर आणि उपलब्धतेवर होण्याची भीती व्यक्त होत आहे. ऊस हे पाण्यावर अवलंबून पीक असल्याने, कमी पाऊस आणि पाण्याची टंचाई पुढील हंगामात उत्पादनावर परिणाम करू शकते. त्यामुळे सध्याच्या विक्रमी यशासोबतच भविष्यातील अनिश्चिततेचे ढग साखर उद्योगावर घोंगावत आहेत.

एकूणच, महाराष्ट्राने साखर उत्पादनात मिळवलेले अव्वल स्थान हे नियोजन, वाढलेला गाळप हंगाम आणि कारखान्यांच्या कार्यक्षमतेचे फलित आहे. मात्र पुढील काळात हवामान, अर्थकारण आणि धोरणात्मक निर्णय यांवरच या यशाची सातत्यता अवलंबून राहणार आहे.