दहावी-बारावी परीक्षा होणार पेपरलेस? MSBSHSE कडून डिजिटल परीक्षा प्रणालीचा हायटेक प्लॅन
दहावी-बारावी परीक्षा होणार पेपरलेस? MSBSHSE कडून डिजिटल परीक्षा प्रणालीचा हायटेक प्लॅन
MSBSHSE कडून दहावी-बारावी परीक्षांसाठी पेपरलेस डिजिटल प्रणालीचा विचार. कागदाची बचत, खर्चात कपात आणि बारकोडयुक्त सुरक्षित प्रमाणपत्रांची नवी योजना जाणून घ्या.
पुणे ०३ मे २०२६ : महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाकडून दहावी आणि बारावीच्या परीक्षा प्रणालीत मोठे तांत्रिक बदल करण्याची तयारी सुरू असल्याचे संकेत मिळत आहेत. दरवर्षी प्रश्नपत्रिका, उत्तरपत्रिका आणि विविध प्रशासकीय कागदपत्रांच्या छपाईसाठी लागणारा प्रचंड कागद आणि त्यावर होणारा कोट्यवधी रुपयांचा खर्च कमी करण्यासाठी मंडळ आता डिजिटल पर्यायाकडे वळत आहे. पर्यावरण संवर्धन, खर्चात बचत आणि परीक्षा प्रक्रियेत पारदर्शकता व सुरक्षितता वाढवणे, हे या बदलामागील मुख्य उद्देश आहेत.
सध्या केवळ बारावीच्या परीक्षेसाठी प्रश्नपत्रिकांच्या छपाईसाठी सुमारे 10.72 कोटी पृष्ठांचा वापर होतो. नमुना उत्तरपत्रिकांसाठी आणखी 19.29 लाख पृष्ठांची गरज भासते. म्हणजेच एकूण छपाईचा आकडा 10.92 कोटी पृष्ठांपर्यंत पोहोचतो. या छपाईसाठी अंदाजे 223 मेट्रिक टन कागद लागतो. याशिवाय, 1.06 कोटीहून अधिक उत्तरपत्रिकांच्या छपाईसाठी तब्बल 1700 मेट्रिक टन कागद वापरला जातो. हा आकडा पाहता, शिक्षण मंडळावर येणारा आर्थिक भार आणि पर्यावरणावर होणारा परिणाम लक्षात घेऊन डिजिटल परीक्षा प्रणालीची गरज अधोरेखित होते.
मंडळाच्या नियोजनानुसार, प्रश्नपत्रिका आणि उत्तरपत्रिका डिजिटल स्वरूपात हाताळण्याचा विचार आहे. यामध्ये परीक्षा केंद्रांवर संगणक किंवा टॅबलेटच्या माध्यमातून प्रश्नपत्रिका विद्यार्थ्यांना उपलब्ध करून देणे, तसेच विद्यार्थ्यांकडून उत्तरांची डिजिटल नोंद घेणे यांसारखे पर्याय तपासले जात आहेत. या प्रणालीमुळे प्रश्नपत्रिका गळती, छपाईतील चुका, वाहतूक खर्च आणि वेळेचा अपव्यय मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो. यासोबतच परीक्षा प्रक्रियेत पारदर्शकता आणि अचूकता वाढण्यास मदत होईल.
शिक्षण मंडळाचे अध्यक्ष त्रिगुण कुलकर्णी आणि शिक्षण आयुक्त सचिंद्र प्रताप सिंह यांनीही या बदलांना दुजोरा दिला आहे. आगामी काळात गुणपत्रक आणि प्रमाणपत्र एकत्रित स्वरूपात देण्याची योजना आखण्यात आली आहे. या नव्या प्रमाणपत्रावर विद्यार्थ्याचे नाव आधार कार्डावरील नोंदीप्रमाणे असणार आहे. तसेच विद्यार्थ्याचे छायाचित्र आणि बारकोडचा समावेश असणार आहे, ज्यामुळे प्रमाणपत्राची सुरक्षितता वाढेल आणि बनावट प्रमाणपत्रांच्या घटनांना आळा बसेल.
विशेष म्हणजे, निकाल जाहीर झाल्यानंतर केवळ 15 दिवसांच्या आत ही प्रमाणपत्रे विद्यार्थ्यांना उपलब्ध करून देण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. सध्याच्या प्रणालीत प्रमाणपत्र मिळण्यासाठी लागणारा वेळ, प्रशासकीय प्रक्रिया आणि विलंब यामुळे विद्यार्थ्यांना अडचणींचा सामना करावा लागतो. डिजिटल प्रणालीमुळे ही प्रक्रिया अधिक जलद, सुलभ आणि विश्वासार्ह होणार आहे.
डिजिटल परीक्षा प्रणाली राबवताना तांत्रिक पायाभूत सुविधा, इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी, उपकरणांची उपलब्धता आणि विद्यार्थ्यांना तसेच शिक्षकांना आवश्यक प्रशिक्षण देणे या बाबी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरणार आहेत. ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील परीक्षा केंद्रांमध्ये ही सुविधा उपलब्ध करून देणे हेही मंडळासमोरील मोठे आव्हान असेल. मात्र, टप्प्याटप्प्याने नियोजन करून ही प्रणाली अंमलात आणण्याचा मंडळाचा विचार आहे.
एकूणच, दहावी-बारावीच्या परीक्षा पेपरलेस करण्याचा हा निर्णय केवळ तांत्रिक बदल नसून पर्यावरणपूरक, खर्च-बचतीचा आणि सुरक्षिततेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण पाऊल ठरणार आहे. विद्यार्थ्यांसाठी अधिक सोयीस्कर, पारदर्शक आणि आधुनिक परीक्षा प्रणालीकडे महाराष्ट्राची वाटचाल सुरू झाली आहे.
Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare
About The Author
