ChatGPT मुळे अभ्यास सोपा, पण विद्यार्थ्यांची विचारशक्ती कमी होतेय? शिक्षणतज्ज्ञांनी व्यक्त केली चिंता
ChatGPT मुळे अभ्यास सोपा, पण विद्यार्थ्यांची विचारशक्ती कमी होतेय? शिक्षणतज्ज्ञांनी व्यक्त केली चिंता
AI आणि ChatGPT मुळे विद्यार्थ्यांचा अभ्यास अधिक सोपा झाला आहे. मात्र त्याच्या अतिवापरामुळे स्वतंत्र विचार, विश्लेषण क्षमता आणि सर्जनशीलतेवर परिणाम होत असल्याची चिंता शिक्षणतज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
पुणे १५ जून २०२६ : आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि ChatGPT सारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाने शिक्षण क्षेत्रात मोठा बदल घडवून आणला आहे. काही वर्षांपूर्वी एखाद्या विषयाची माहिती मिळवण्यासाठी विद्यार्थ्यांना पुस्तके, ग्रंथालये किंवा विविध संकेतस्थळांचा आधार घ्यावा लागत होता. मात्र आता काही सेकंदांत कोणत्याही प्रश्नाचे उत्तर, नोट्स, प्रोजेक्टची माहिती किंवा अभ्यासाशी संबंधित मार्गदर्शन सहज उपलब्ध होत आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांचा वेळ वाचत असून अभ्यास अधिक सुलभ झाला आहे.
आज अनेक विद्यार्थी शालेय आणि महाविद्यालयीन अभ्यासासाठी AI आधारित साधनांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करत आहेत. अवघड विषय समजून घेणे, प्रेझेंटेशन तयार करणे, निबंध लिहिणे किंवा परीक्षेची तयारी करणे यासाठी ChatGPT आणि इतर AI साधने उपयुक्त ठरत आहेत. विशेषतः ग्रामीण भागातील आणि मर्यादित शैक्षणिक संसाधने असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी ही साधने एक प्रकारे डिजिटल शिक्षकाची भूमिका बजावत आहेत.
मात्र या वाढत्या वापरासोबतच शिक्षणतज्ज्ञांनी काही गंभीर चिंता व्यक्त केल्या आहेत. त्यांचे म्हणणे आहे की, विद्यार्थी जर प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर थेट AI कडून मिळवत असतील तर त्यांच्या स्वतंत्र विचार करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो. एखादा विषय समजून घेण्यासाठी संशोधन करणे, माहितीचे विश्लेषण करणे आणि स्वतः निष्कर्ष काढणे ही शिक्षण प्रक्रियेतील महत्त्वाची कौशल्ये आहेत. AI वर जास्त अवलंबून राहिल्यास ही कौशल्ये कमकुवत होण्याची शक्यता आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, अनेक विद्यार्थी असाइनमेंट्स, प्रोजेक्ट्स आणि गृहपाठ पूर्ण करण्यासाठी AI चा थेट वापर करतात. त्यामुळे काम पूर्ण होते, परंतु त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळतेच असे नाही. यामुळे शिकण्याची प्रक्रिया वेगवान होत असली तरी ज्ञान आत्मसात करण्याची क्षमता कमी होण्याचा धोका आहे.
याशिवाय AI कडून मिळणारी माहिती नेहमीच अचूक असेलच असे नाही. काही वेळा चुकीची किंवा अपूर्ण माहिती मिळू शकते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी AI ने दिलेली माहिती इतर विश्वसनीय स्रोतांमधून पडताळून पाहणे आवश्यक आहे. शिक्षणतज्ज्ञांचे मत आहे की, AI हे मार्गदर्शक साधन म्हणून वापरावे, अंतिम सत्य म्हणून नाही.
दुसरीकडे, AI मुळे शिक्षण अधिक वैयक्तिक आणि प्रभावी होण्याची शक्यता देखील आहे. प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या गरजेनुसार माहिती देणे, अवघड संकल्पना सोप्या भाषेत समजावून सांगणे आणि 24 तास उपलब्ध असणे ही त्याची मोठी ताकद आहे. त्यामुळे योग्य पद्धतीने वापर केल्यास AI शिक्षण क्षेत्रासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरू शकते.
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, विद्यार्थ्यांनी AI चा वापर उत्तरांची कॉपी करण्यासाठी नव्हे तर विषय समजून घेण्यासाठी करावा. शिक्षकांनीही विद्यार्थ्यांना AI चा जबाबदारीने वापर कसा करायचा याचे मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे. भविष्यात AI आणि मानवी विचारशक्ती यांचा समतोल राखणे हे शिक्षण क्षेत्रासमोरील सर्वात मोठे आव्हान असेल.
AI मुळे शिक्षण अधिक सुलभ झाले असले तरी विद्यार्थ्यांची सर्जनशीलता, विश्लेषण क्षमता आणि स्वतंत्र विचारशक्ती टिकवून ठेवणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे तंत्रज्ञानाचा योग्य आणि मर्यादित वापर हा काळाची गरज बनला आहे.
Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare
About The Author
