महामार्गांवर सर्वत्र स्ट्रीट लाईट्स का नसतात? NHAI ने सांगितले अंधारामागचे खरे कारण

राष्ट्रीय महामार्गांवर रात्री अनेक ठिकाणी अंधार का असतो? संपूर्ण हायवेवर स्ट्रीट लाईट्स का लावल्या जात नाहीत? NHAI आणि IRC च्या नियमांनुसार यामागची कारणे जाणून घ्या.

पुणे १६ जून २०२६ : रात्रीच्या वेळी राष्ट्रीय महामार्गावरून प्रवास करताना अनेक वाहनचालकांच्या मनात एक प्रश्न हमखास येतो. काही ठिकाणी रस्ते उजेडाने न्हाऊन निघालेले असतात, तर काही भाग पूर्णपणे अंधारात असतात. सरकारकडून टोल वसूल केला जात असताना संपूर्ण महामार्गावर स्ट्रीट लाईट्स का लावल्या जात नाहीत, असा सवाल अनेकदा उपस्थित केला जातो. मात्र यामागे आर्थिक, तांत्रिक आणि पर्यावरणीय अशी अनेक कारणे आहेत.

भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग आणि द्रुतगती मार्गांच्या उभारणीसाठी आणि देखभालीसाठी जबाबदार असलेल्या राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाने (NHAI) याबाबत स्पष्ट भूमिका मांडली आहे. त्यांच्या माहितीनुसार, देशातील प्रत्येक किलोमीटर महामार्गावर सलग स्ट्रीट लाईट्स बसवणे हे ना कायद्याने आवश्यक आहे, ना ते व्यवहार्य आहे. महामार्गांवरील प्रकाशयोजनांचे नियम हे निश्चित तांत्रिक मानकांवर आधारित असतात.

भारतात रस्ते बांधकाम आणि सुरक्षा मानक निश्चित करण्याचे काम इंडियन रोड्स काँग्रेस (IRC) ही संस्था करते. या संस्थेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार राष्ट्रीय महामार्गांवर फक्त अशाच ठिकाणी स्ट्रीट लाईट्स बसवणे आवश्यक असते, जिथे अपघाताचा धोका अधिक असतो किंवा वाहनांची व पादचाऱ्यांची वर्दळ जास्त असते. त्यामुळे संपूर्ण महामार्गावर दिवे लावण्याऐवजी विशिष्ट संवेदनशील भागांवरच प्रकाशयोजना केली जाते.

टोल प्लाझा, मोठे चौक, इंटरचेंज, उड्डाणपूल, भुयारी मार्ग, शहरालगतचे महामार्गाचे भाग, बस थांबे, ट्रक ले-बाय आणि अपघातप्रवण क्षेत्रांमध्ये स्ट्रीट लाईट्स अनिवार्यपणे बसविल्या जातात. अशा ठिकाणी वाहतूक अधिक गुंतागुंतीची असल्याने प्रकाशाची आवश्यकता असते. त्यामुळे चालकांना रस्त्याची स्थिती स्पष्टपणे दिसते आणि अपघातांचा धोका कमी होतो.

संपूर्ण महामार्गावर स्ट्रीट लाईट्स न बसवण्यामागे मोठे आर्थिक कारणही आहे. भारतातील हजारो किलोमीटर लांबीच्या महामार्गांवर सतत दिवे लावण्यासाठी प्रचंड प्रमाणात वीज लागेल. त्यासोबतच देखभाल, दुरुस्ती आणि उपकरणांची नियमित तपासणी यासाठी मोठा खर्च करावा लागेल. हा खर्च दीर्घकालीन दृष्टीने अत्यंत मोठा असल्याने तो व्यवहार्य मानला जात नाही.

पर्यावरणीय कारणेही यामध्ये महत्त्वाची आहेत. सततच्या प्रकाशामुळे ऊर्जेचा वापर वाढतो आणि कार्बन उत्सर्जनावरही परिणाम होतो. अनेक महामार्ग जंगल परिसरातून किंवा वन्यजीवांच्या अधिवासातून जातात. अशा ठिकाणी कृत्रिम प्रकाशामुळे वन्यजीवांच्या नैसर्गिक जीवनचक्रावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे पर्यावरण संरक्षणाच्या दृष्टीनेही मर्यादित प्रकाशयोजनाच योग्य मानली जाते.

महामार्गांवर सुरक्षित प्रवासासाठी केवळ स्ट्रीट लाईट्सवर अवलंबून राहिले जात नाही. रस्त्यांच्या कडेला लावलेले रिफ्लेक्टिव्ह साईन बोर्ड, चमकदार रोड मार्किंग, ‘कॅट्स आय’ रिफ्लेक्टर्स आणि दिशादर्शक फलक यांचा वापर केला जातो. वाहनांच्या हेडलाईट्सचा प्रकाश या साधनांवर पडल्यावर ते चमकतात आणि चालकाला मार्गदर्शन करतात. त्यामुळे रात्रीच्या अंधारातही वाहनचालकांना सुरक्षितपणे प्रवास करणे शक्य होते.

यामुळे राष्ट्रीय महामार्गांवर सर्वत्र स्ट्रीट लाईट्स नसणे ही कोणतीही त्रुटी नसून ती सुरक्षा, पर्यावरण आणि आर्थिक व्यवहार्यता लक्षात घेऊन आखलेली नियोजनबद्ध व्यवस्था आहे. आधुनिक तंत्रज्ञान आणि रिफ्लेक्टिव्ह सुविधांच्या मदतीने महामार्गावरील प्रवास अधिक सुरक्षित आणि परिणामकारक बनवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/

Twitter – https://x.com/NewsDotz

Also Read: Pune’s Latest Information

FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare

About The Author

Sayali Memane

Sayali Memane is a Pune-based journalist at NewsDotz, covering Maharashtra news, current affairs, and trending updates. She focuses on clear, factual, and fast digital reporting, delivering reliable news content tailored for modern audiences across platforms.

See author's posts