ज्येष्ठ नाटककार सई परांजपे यांना यंदाचा विष्णुदास भावे गौरव पदक पुरस्कार जाहीर; ५ नोव्हेंबरला रंगभूमी दिनी होणार सन्मान

ज्येष्ठ नाटककार, लेखिका आणि दिग्दर्शिका सई परांजपे यांना २०२६ चा विष्णुदास भावे गौरव पदक पुरस्कार जाहीर झाला आहे. ५ नोव्हेंबर रोजी रंगभूमी दिनी मोहन जोशी यांच्या हस्ते त्यांचा सन्मान होणार आहे.

पुणे ०९ऑक्टोबर २०२६ :ज्येष्ठ नाटककार, लेखिका आणि दिग्दर्शिका सई परांजपे यांना यंदाचा विष्णुदास भावे गौरव पदक पुरस्कार जाहीर झाला आहे. मराठी नाट्यविश्वात मोलाचे योगदान देणाऱ्या परांजपे यांना त्यांच्या प्रदीर्घ कलात्मक प्रवासासाठी हा मानाचा पुरस्कार प्रदान करण्यात येणार आहे. येत्या ५ नोव्हेंबर रोजी रंगभूमी दिनानिमित्त नाट्य संमेलनाचे अध्यक्ष मोहन जोशी यांच्या हस्ते त्यांचा सन्मान होणार आहे.

अखिल महाराष्ट्र नाट्य विद्यामंदिर समितीचे अध्यक्ष डॉ. शरद कराळे यांनी शुक्रवारी पत्रकार परिषदेत पुरस्काराची घोषणा केली. गौरव पदक, ३० हजार रुपये रोख, स्मृतिचिन्ह, शाल आणि श्रीफळ असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे.

वयाच्या आठव्या वर्षी पहिला ग्रंथ प्रकाशित

सई परांजपे यांचा कलात्मक प्रवास बालवयातच सुरू झाला. वयाच्या अवघ्या आठव्या वर्षी त्यांचा ‘मुलांचा मेवा’ हा पहिला ग्रंथ प्रकाशित झाला. त्यांच्या साहित्यिक आणि कलात्मक जडणघडणीत आई शकुंतला परांजपे आणि आजोबा रघुनाथ पुरुषोत्तम परांजपे यांचे प्रोत्साहन महत्त्वाचे ठरले. पुढे त्यांनी बालनाट्य, प्रौढ नाटके, नाट्यलेखन, दिग्दर्शन आणि अनुवाद अशा विविध क्षेत्रांत स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली.

बालनाट्यांपासून प्रौढ रंगभूमीपर्यंत ठसा

परांजपे यांनी मुलांसाठी नऊ नाटके लिहिली. ‘पक्ष्यांचे कवीसंमेलन’, ‘पत्ते नगरीत’, ‘झाली काय गंमत’, ‘जादूचा शंख’ आणि ‘शेपटीचा शाप’ ही त्यांची काही उल्लेखनीय बालनाटके आहेत. ‘झाली काय गंमत’ आणि ‘शेपटीचा शाप’ या पुस्तकांना राष्ट्रीय स्तरावरील सर्वोत्कृष्ट पुस्तकांचे पुरस्कार मिळाले. त्यांची बालनाटके आजही शालेय स्तरावर सादर केली जातात.

प्रौढ रंगभूमीवरही त्यांनी आपल्या लेखनातून वेगळा ठसा उमटविला. ‘नांदा सौख्यभरे’, ‘सख्खे शेजारी’, ‘जास्वंदी’, ‘सोयरीक’, ‘माझा खेळ मांडू दे’ आणि ‘मोगरा फुलला’ ही त्यांची उल्लेखनीय नाटके आहेत. ‘जास्वंदी’ या नाटकाला १९७८ मध्ये महाराष्ट्र शासनाचा उत्कृष्ट नाट्यनिर्मितीचा पुरस्कार मिळाला. ‘सोयरीक’ या नाटकाचाही उत्कृष्ट निर्मितीसाठी गौरव करण्यात आला.

हिंदी रंगभूमीवरही मराठी लोककलेचा ठसा

महाराष्ट्राची लोककला असलेल्या तमाशाला हिंदी रंगभूमीवर नेण्याचे महत्त्वपूर्ण कामही सई परांजपे यांनी केले. दिल्लीत असताना त्यांनी ‘एक तमाशा अच्छा खासा’ आणि ‘धिक् ताम’ या तमाशाप्रधान नाटकांचे लेखन व निर्मिती केली. पती अरुण जोगळेकर यांच्यासह ‘नाट्यद्वयी’ या संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी नाट्यनिर्मिती केली.

परांजपे यांनी विविध भाषांतील नाटकांचे मराठी आणि हिंदीत अनुवाद व रूपांतर केले. नोएल कॉवर्ड यांच्या ‘ब्लाइथ स्पिरिट’ या नाटकाचे ‘इडा पिडा टळो’ आणि नील सायमन यांच्या ‘द ऑड कपल’चे ‘तुझी माझी जोडी जमली रे’ हे त्यांचे उल्लेखनीय मराठी अनुवाद आहेत. विजय तेंडुलकर यांच्या ‘गिधाडे’ या नाटकाचे ‘गिद्ध’ हे हिंदी रूपांतरही त्यांनी दिग्दर्शित केले.

पद्मभूषणनंतर आणखी एका मानाच्या पुरस्काराने गौरव

कला क्षेत्रातील योगदानाची दखल घेत भारत सरकारने २००६ मध्ये सई परांजपे यांना पद्मभूषण पुरस्काराने गौरविले. २०२५ मध्ये त्यांना ‘झी नाट्य गौरव पुरस्कार’ही मिळाला. आता विष्णुदास भावे गौरव पदकाच्या माध्यमातून त्यांच्या नाट्यविषयक योगदानाचा सन्मान होणार आहे.

लेखन, दिग्दर्शन, बालनाट्य आणि अनुवाद अशा विविध माध्यमांतून मराठी रंगभूमी समृद्ध करणाऱ्या सई परांजपे यांच्या कार्याचा हा गौरव नाट्यविश्वासाठी महत्त्वपूर्ण मानला जात आहे.