स्वच्छ वायु सर्वेक्षण २०२५ मध्ये पुण्याची झेप; २३ वरून थेट १०व्या स्थानी
स्वच्छ वायु सर्वेक्षण २०२५ मध्ये पुण्याची झेप; २३ वरून थेट १०व्या स्थानी
पुणे स्वच्छ वायु सर्वेक्षण २०२५ मध्ये १०व्या स्थानी झेपावले. PMC च्या इलेक्ट्रिक बस, मेट्रो विस्तार, रस्ते स्वच्छता व प्रदूषण नियंत्रण उपक्रमांची दखल; मात्र तज्ज्ञांचा इशारा – PM10 पातळी अजूनही धोकादायक मर्यादेपेक्षा जास्त.
सायली मेमाणे
पुणे १० सप्टेंबर २०२५ : पुण्याने स्वच्छ वायु सर्वेक्षण २०२५ मध्ये उल्लेखनीय यश मिळवले असून, गेल्या वर्षीच्या २३व्या स्थानावरून झेप घेत यंदा राष्ट्रीय स्तरावर १०वे स्थान पटकावले आहे. शहरातील वाढत्या वायूप्रदूषणाच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी पुणे महानगरपालिकेने (PMC) हाती घेतलेल्या विविध उपक्रमांचे हे फळ आहे. हा निकाल महापालिकेच्या प्रयत्नांचा सकारात्मक संकेत मानला जात असला तरी तज्ज्ञांचा भर आहे की प्रत्यक्ष हवेची गुणवत्ता या मानांकनाशी कितपत जुळते याचा तपशीलवार आढावा घेणे आवश्यक आहे.
महापालिकेच्या अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, गेल्या वर्षभरात वाहनांमधून आणि औद्योगिक प्रदूषणातून निर्माण होणाऱ्या धूर-कणांवर नियंत्रण आणण्यासाठी, कचरा जाळणे रोखण्यासाठी तसेच इतर प्रदूषणकारी कारणांवर उपाययोजना केल्या गेल्या. सार्वजनिक वाहतुकीसाठी इलेक्ट्रिक आणि सीएनजी बसचा समावेश ही त्यातील महत्त्वाची पायरी ठरली. डिझेलवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी आणि वाहनांमधून होणारे उत्सर्जन घटवण्यासाठी हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरला आहे. यासोबतच मेट्रो रेल्वेच्या संपर्कजाळ्याचा विस्तार करून नागरिकांना खासगी वाहनांच्या ऐवजी टिकाऊ पर्याय उपलब्ध करून देण्यावर भर देण्यात आला आहे.
शहरात रस्त्यांवरील धूळकण कमी करण्यासाठी यांत्रिक पद्धतीने रस्ते स्वच्छ करण्याची योजना राबविण्यात आली. तसेच स्मशानभूमींमध्ये प्रदूषण नियंत्रण यंत्रणा बसविण्यात आल्या ज्यामुळे धूर उत्सर्जनात घट झाली. या नाविन्यपूर्ण उपक्रमांनी पुण्याच्या मानांकनात महत्त्वाची भर टाकली आहे.
तथापि, पर्यावरणतज्ज्ञ आणि आरोग्यतज्ज्ञांनी सावधगिरी बाळगण्याचा इशारा दिला आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की स्वच्छ वायु सर्वेक्षण मुख्यत्वे धोरणे आणि उपक्रमांच्या अंमलबजावणीवर भर देते, मात्र प्रत्यक्ष जमिनीवरील हवेची गुणवत्ता नेहमीच त्यात प्रतिबिंबित होत नाही. हवेचे निरीक्षण करणाऱ्या केंद्रांमधील आकडेवारीनुसार, विशेषतः PM10 पातळी अनेकदा सुरक्षित मर्यादेपेक्षा जास्त नोंदली जाते. त्यामुळे नागरिकांना श्वसनाचे विकार, दमा आणि दीर्घकालीन हृदयविकारांचा धोका कायम राहतो. त्यामुळे केवळ मानांकनापुरते न थांबता कठोर अंमलबजावणी आणि सतत निरीक्षण आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
या सगळ्या आव्हानांदरम्यान मिळालेल्या या मान्यतेने महापालिकेला प्रोत्साहन मिळाले असून, टिकाऊ विकासाच्या दिशेने पुण्याचे वचनबद्ध प्रयत्न अधोरेखित झाले आहेत. PMC ने जाहीर केले आहे की स्वच्छ ऊर्जेवरील सार्वजनिक वाहतूक उपाय आणखी वाढवले जातील, मेट्रो सेवा विस्ताराच्या योजना पुढे नेल्या जातील तसेच प्रदूषणावर अधिक अचूक नजरेसाठी नवीन मॉनिटरिंग केंद्रे उभारली जातील. यासोबतच नागरिकांनी पर्यावरणपूरक पद्धती स्वीकाराव्यात, खासगी वाहनांवरील अवलंबित्व कमी करावे आणि दीर्घकालीन वायुगुणवत्तेसाठी प्रशासनाला सहकार्य करावे, असे आवाहनही करण्यात आले आहे.
स्वच्छ वायु सर्वेक्षण २०२५ मध्ये पुण्याची १०व्या स्थानावर झालेली झेप हे एकत्रित प्रयत्नांचे यश अधोरेखित करते. मात्र या मानांकनासोबतच प्रत्यक्ष नागरिकांना मिळणाऱ्या हवेच्या गुणवत्तेत लक्षणीय सुधारणा होणे हेच खरे यश ठरेल.
