पुण्यात बिग बटरफ्लाय मंथ; फुलपाखरांचे निरीक्षण, फोटोग्राफी आणि वॉक
पुण्यात बिग बटरफ्लाय मंथ; फुलपाखरांचे निरीक्षण, फोटोग्राफी आणि वॉक
पुण्यात बिग बटरफ्लाय मंथ निमित्त फुलपाखरांचे निरीक्षण, फोटोग्राफी व वॉकचे आयोजन. सिंहगड, वेताळ टेकडीसह अनेक ठिकाणी नागरिक व निसर्गप्रेमींचा सहभाग.
सायली मेमाणे
पुणे ५ सप्टेंबर २०२५ : सप्टेंबर महिना फुलपाखरांचा महिना म्हणून साजरा केला जातो आणि यंदाही पुण्यातील विविध भागांमध्ये ‘बिग बटरफ्लाय मंथ’ निमित्त वेगवेगळ्या उपक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे. या उपक्रमांतून फुलपाखरांचे निरीक्षण, फोटोग्राफी, शैक्षणिक कार्यशाळा आणि संवर्धनाबाबत जनजागृती होणार आहे. पुणे आणि परिसरात निसर्गप्रेमी, स्वयंसेवी संस्था व नागरिक मोठ्या संख्येने या उपक्रमात सहभागी होत आहेत.
फुलपाखरांना निसर्गाने दिलेल्या रंगांची उधळण हे त्यांचे मोठे आकर्षण आहे. पावसाळ्यानंतर वातावरणात सौम्य ऊन पडल्यावर फुलपाखरे मोठ्या प्रमाणावर विहार करतात. त्यांचे अस्तित्व केवळ डोळ्यांना आनंददायी वाटत नाही, तर पर्यावरणीय दृष्ट्या देखील ते महत्त्वाची भूमिका बजावतात. फुलांचे परागीकरण करण्याचे काम फुलपाखरांकडून मोठ्या प्रमाणात केले जाते आणि त्यामुळे जैवविविधता अधिक समृद्ध होते. जगातील सर्वाधिक आकर्षक कीटक मानल्या जाणाऱ्या फुलपाखरांची संख्या गेल्या काही वर्षांत अधिवास नष्ट झाल्याने कमी होत आहे. त्यामुळे अशा उपक्रमांद्वारे त्यांच्या संवर्धनाची जाणीव करून देणे गरजेचे आहे.
पुण्यातील वेताळ टेकडी, सिंहगड खोरे आणि सासवड या भागांमध्ये फुलपाखरू वॉक आयोजित केले जात आहेत. या वॉकमध्ये कॉमन पियरोट, लेमन पँसी, ब्लू मॉर्मन, पीकॉक पँसी अशा अनेक प्रजातींचे निरीक्षण व दस्तऐवजीकरण केले जाणार आहे. नागरिकांपासून विद्यार्थ्यांपर्यंत सर्वांसाठी हे कार्यक्रम खुले ठेवले जात आहेत.
औंध येथील रहिवासी मनीषा कामदार यांनी सांगितले की, सप्टेंबर आणि ऑक्टोबर हे फुलपाखरांचे निरीक्षण करण्यासाठी सर्वोत्तम महिने आहेत. मागील वर्षी त्यांनी याच उपक्रमाचा अनुभव घेतला होता आणि यंदाही त्यांना मोठी उत्सुकता आहे. दरम्यान, अमोल नारगोळकर यांच्या सिपना फार्ममध्ये सकाळच्या पावसानंतर मोठ्या प्रमाणावर फुलपाखरे दिसतात. त्यांनी सांगितले की, विविध फुलपाखरे आकर्षित करण्यासाठी नवीन वनस्पतींची लागवडही करण्यात आली आहे.
पर्यावरणतज्ञ रजत जोशी यांनी सांगितले की, सप्टेंबरच्या अखेरीस पाऊस कमी होतो आणि या काळात फुलपाखरांचे वैविध्य अनुभवता येते. याच काळात कार्यशाळा, शाळा व महाविद्यालयांत उपक्रम, तसेच छायाचित्रण कार्यशाळा आयोजित केल्या जात आहेत. छायाचित्रकार शालिनी गुलाटी यांनी सांगितले की, त्यांनी फुलपाखरांच्या सूक्ष्म हालचाली टिपण्यासाठी विशेष लेन्स घेतली आहे आणि या कार्यशाळेत सहभाग घेणार आहेत.
मुंबई, ठाणे, पालघर आणि रायगड येथे नॅचरलिस्ट फाउंडेशनचे सचिन राणे यांनी फुलपाखरांची शर्यत आयोजित केली आहे. यात सहभागींनी फुलपाखरांच्या जीवनचक्राच्या टप्प्यांवर निरीक्षण नोंदवायचे आहे. पुण्यातील ‘रानवा’ संस्थेचे डॉ. अंकुर पटवर्धन यांनी सांगितले की, पुढील महिनाभर फुलपाखरांनी भेट दिलेल्या फुलांचे निरीक्षण करण्यात येईल आणि शहरी भागात नर-मादी प्रमाणाचा अभ्यास केला जाईल. आतापर्यंत शहरी भागात १२५ प्रजातींची नोंद झाली आहे.
या उपक्रमांमधून केवळ फुलपाखरांचे सौंदर्य अनुभवण्याची संधी मिळणार नाही, तर वैज्ञानिक निरीक्षण, जैवविविधतेचे संवर्धन आणि पर्यावरण जनजागृती यांना मोठा हातभार लागणार आहे. पुण्यातील बिग बटरफ्लाय मंथ हे निसर्गप्रेमींसाठी एक पर्वणी ठरत आहे.
