गुटखा-पान मसाल्याच्या प्लास्टिक सॅशेवर बंदी? केंद्र सरकारचा मोठा मसुदा नियम
गुटखा-पान मसाल्याच्या प्लास्टिक सॅशेवर बंदी? केंद्र सरकारचा मोठा मसुदा नियम
पान मसाला व गुटखा उत्पादनांच्या प्लास्टिक पॅकेजिंगवर पूर्ण बंदी घालण्याचा केंद्राचा मसुदा नियम. FSSAI कडून ‘पॅकेजिंग सुधारणा नियम 2026’ जारी; पेपर, टिन, काच यांना प्राधान्य.
पुणे २९ एप्रिल २०२६ : पर्यावरण संरक्षण आणि सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीने केंद्र सरकार गुटखा आणि पान मसाला उत्पादनांच्या पॅकेजिंगमध्ये मोठा बदल करण्याच्या तयारीत आहे. लहान प्लास्टिक सॅशे (sachets) मध्ये विक्री होणाऱ्या या उत्पादनांवर कायमची बंदी आणण्याचा प्रस्ताव पुढे आला आहे. या संदर्भात Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) ने ‘खाद्य सुरक्षा आणि मानक (पॅकेजिंग) सुधारणा नियम, 2026’ चा मसुदा जारी केला आहे. या मसुद्यानुसार पान मसाला आणि गुटखा यांसारखी उत्पादने कोणत्याही प्रकारच्या प्लास्टिक, पॉलिथिन, पीव्हीसी किंवा तत्सम कृत्रिम साहित्याच्या पॅकेजिंगमध्ये विक्रीस ठेवता येणार नाहीत.
मसुद्यातील प्रस्ताव केवळ विक्रीपुरता मर्यादित नसून पॅकिंग, साठवणूक आणि वितरण या सर्व टप्प्यांवर प्लास्टिकच्या वापराला बंदी घालण्याचा दृष्टिकोन दिसतो. विशेष म्हणजे, अनेक ब्रँड्स अॅल्युमिनियम फॉइलच्या आकर्षक पॅकिंगमध्ये उत्पादने विकतात; त्यावरही निर्बंध आणण्याचा प्रस्ताव आहे. सरकारच्या मते, या लहान प्लास्टिक पाकिटांमुळे पर्यावरणात मोठ्या प्रमाणावर कचरा निर्माण होतो. गटारे, नाले, रस्ते आणि सार्वजनिक ठिकाणी या सॅशेचा साठा होऊन त्याची विल्हेवाट लावणे कठीण होते. त्याचा दीर्घकालीन परिणाम पर्यावरण आणि मानवी आरोग्यावर होतो.
प्लास्टिक पॅकेजिंगवर बंदी आल्यास पर्याय काय, हा प्रश्न स्वाभाविक आहे. मसुद्यात नैसर्गिक आणि पुनर्वापर करता येण्याजोग्या साहित्याचा वापर सुचवला आहे. पेपर, पेपर बोर्ड, सेल्युलोज यांसारख्या साहित्याचा वापर बंधनकारक केला जाऊ शकतो. याशिवाय टिन कंटेनर, काचेच्या बाटल्या किंवा डब्यांचा पर्यायही देण्यात येऊ शकतो. या बदलामुळे उत्पादनांची साठवणूक आणि वाहतूक पद्धतीतही बदल अपेक्षित आहेत.
या निर्णयाचा सर्वाधिक परिणाम पान मसाला आणि तंबाखू उद्योगावर होण्याची शक्यता आहे. सध्या बाजारात मोठ्या प्रमाणावर विक्री होणारी छोटी प्लास्टिक सॅशे पद्धत पूर्णपणे बदलावी लागेल. उत्पादन खर्च, पॅकेजिंग डिझाइन, लॉजिस्टिक्स आणि विक्री प्रणाली यामध्ये मोठे बदल करावे लागतील. मात्र पर्यावरणीय दृष्टीने हा निर्णय महत्त्वाचा ठरू शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
सरकारचा उद्देश केवळ प्लास्टिक कचरा कमी करणे नसून, सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीनेही काही प्रमाणात नियंत्रण आणणे हा आहे. सॅशे पद्धतीमुळे ही उत्पादने सहज उपलब्ध होतात. पॅकेजिंग बदलल्यास उपलब्धता आणि वापराच्या पद्धतीवरही परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे या मसुद्याला व्यापक परिणामकारकता असल्याचे मानले जात आहे.
सध्या हा मसुदा टप्प्यात असून, अंतिम नियम लागू होण्यापूर्वी उद्योग क्षेत्र, तज्ज्ञ आणि नागरिकांकडून सूचना मागविण्यात येऊ शकतात. अंतिम निर्णय झाल्यानंतरच या नियमांची अंमलबजावणी होईल. मात्र या प्रस्तावामुळे पान मसाला आणि गुटखा विक्रीच्या पद्धतीत लवकरच मोठे बदल दिसण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare
About The Author
