४ ऑक्टोबरपासून चेक क्लिअरन्स जलद – काही तासांत खात्यात पैसे, RBI ची नवी प्रणाली
४ ऑक्टोबरपासून चेक भरताच काही तासांत खात्यात पैसे – RBI ची नवी योजना
RBI ४ ऑक्टोबरपासून चेक क्लिअरन्स सायकल कमी करून काही तासांतच पैसे खात्यात जमा करण्याची नवी प्रणाली लागू करणार आहे. जाणून घ्या नवे नियम आणि फायदे.
सायली मेमाणे
पुणे १४ ऑगस्ट २०२५ : भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ४ ऑक्टोबरपासून चेक क्लिअरन्स प्रक्रिया जलद करण्यासाठी मोठा बदल लागू करत आहे. या बदलामुळे बँकेत चेक जमा केल्यानंतर, आता काही तासांतच तुमच्या खात्यात पैसे जमा होतील.
सध्याची चेक क्लिअरन्स प्रणाली
सध्या चेक क्लिअरन्स प्रक्रिया T+1 पद्धतीने चालते. म्हणजे, चेक जमा केल्यानंतर किमान एका कामकाजाच्या दिवसानंतरच पैसे खात्यात जमा होतात. चेक ट्रंकेशन सिस्टम (CTS) अंतर्गत हा कालावधी साधारणपणे दोन दिवसांपर्यंतही वाढू शकतो, विशेषतः सुट्टीचे दिवस आल्यास.
नवीन बदल काय असणार?
४ ऑक्टोबरपासून RBI चेक क्लिअरन्स सायकल T+0 म्हणजेच त्याच दिवशी पूर्ण करण्याची प्रणाली लागू करणार आहे.
- चेक जमा होताच काही तासांत तो स्कॅन केला जाईल.
- लगेचच तो प्रेझेंटेशन बँकेत पाठवला जाईल.
- बँकेकडून पास झाल्यावर तत्काळ खात्यात पैसे जमा होतील.
हा बदल केवळ बँक कामकाजाच्या दिवसांमध्ये लागू असेल. शनिवार, रविवार किंवा सार्वजनिक सुट्टीच्या दिवशी जमा केलेल्या चेकसाठी हा नियम लागू होणार नाही.
ग्राहकांना मिळणारे फायदे
- वेगवान व्यवहार: आता मोठ्या रकमेचा चेक जमा करून पैसे मिळण्यासाठी दिवस-दोन दिवस वाट पाहावी लागणार नाही.
- व्यवसायिकांना दिलासा: व्यापारी आणि उद्योग क्षेत्राला रोकड प्रवाह (Cash Flow) टिकवण्यासाठी मोठी मदत होईल.
- डिजिटल कार्यक्षमता: CTS प्रणालीतील सुधारणा बँकिंग क्षेत्र अधिक जलद आणि सुरक्षित करेल.
बँकिंग क्षेत्रासाठी काय बदलणार?
RBI ने बँकांना CTS प्रणाली अपग्रेड करण्याचे निर्देश दिले आहेत, जेणेकरून चेक स्कॅनिंग आणि प्रोसेसिंग रिअल टाइममध्ये होईल. यासाठी:
- सर्व शाखांमध्ये हाय-स्पीड स्कॅनर्स
- सुधारित सॉफ्टवेअर इंटिग्रेशन
- आणि कर्मचारी प्रशिक्षण यांची आवश्यकता असेल.
काही मर्यादा
- ही सुविधा फक्त स्थानिक आणि CTS-सक्षम चेक्स साठी लागू असेल.
- नॉन-CTS चेक्स किंवा हस्ताक्षर व अन्य तपासणीसाठी वेळ लागणारे चेक्स याला अपवाद असतील.
- मोठ्या रकमेच्या चेकसाठी बँका आवश्यक असल्यास अतिरिक्त तपासणी करू शकतात.
RBI चा उद्देश
RBI चे म्हणणे आहे की, या उपक्रमामुळे बँकिंग व्यवहारात पारदर्शकता, गती आणि विश्वासार्हता वाढेल. तसेच ग्राहकांना त्यांच्या पैशांवर तत्काळ प्रवेश मिळेल, ज्यामुळे अर्थव्यवस्थेत रोकड प्रवाह वेगवान होईल.
