अन्यथा घर तुमचं असूनही जाणार दुसऱ्याच्या नावावर! प्रॉपर्टी खरेदीपूर्वी ‘या’ गोष्टी पक्क्या करा
अन्यथा घर तुमचं असूनही जाणार दुसऱ्याच्या नावावर!
फक्त रजिस्ट्रेशन असून उपयोग नाही! घर किंवा जमिनीची मालकी टिकवण्यासाठी टायटल डीड, उत्परिवर्तन, वारस प्रमाणपत्रासारखी कागदपत्रे महत्त्वाची.
सायली मेमाणे
पुणे १० जुलै २०२५ : घर खरेदी करणे हे अनेकांसाठी स्वप्नपूर्तीचा क्षण असतो. मात्र अनेक वेळा या महत्त्वाच्या निर्णयामागे भावनिक ओढ आणि घाई हे घटक असतात आणि यामुळेच अनेकजण फसवणुकीच्या, कागदपत्रांच्या त्रासात अडकतात. भारतात प्रॉपर्टीशी संबंधित फसवणुकीच्या घटना सर्रास घडतात. चुकीचे टायटल, उत्परिवर्तनाची अनुपस्थिती, अनधिकृत इमारती किंवा वारस प्रमाणपत्र नसणे यामुळे अनेकांना न्यायालयात आणि आर्थिक संकटात सापडावे लागते.
अनेक जणांना वाटते की मालमत्तेचं रजिस्ट्रेशन झालं की आपण मालक झालो. मात्र सुप्रीम कोर्टाने स्पष्ट केलं आहे की फक्त नोंदणी म्हणजे मालकी नव्हे. रजिस्ट्रेशन म्हणजे व्यवहाराची नोंद; पण खरे मालकीचे प्रमाण म्हणजे टायटल डीड. जर टायटल डीडमध्ये गोंधळ, जुने मालक स्पष्ट नसणे किंवा कोणत्याही प्रकारचा कायदेशीर तफावत असल्यास, तुमचं नाव रजिस्ट्रेशनवर असूनही मालकी सिद्ध होत नाही.
त्यामुळे विक्री करार (Sale Deed) आणि उत्परिवर्तन (Mutation Entry) ही दोन गोष्टी अत्यावश्यक ठरतात. उत्परिवर्तन म्हणजे सरकारी नोंदवहीत मालमत्तेचं नाव तुमच्याच नावावर होणं. त्यासोबतच वीज बिल, पाणी बिल, मालमत्ता कराच्या पावत्या तुमचं नाव दर्शवत असतील, तरच बँक किंवा खरेदीदार तुमचं टायटल ‘क्लिअर’ मानतात. घर विकायचं असेल, बांधकाम करायचं असेल किंवा लोन घ्यायचं असेल – सगळ्याच बाबतीत हे कागदपत्र अत्यंत महत्त्वाचं ठरतं.
वारसाने मिळालेल्या मालमत्तेबाबतसुद्धा अनेक गैरसमज असतात. “घर माझ्या आजोबांनी दिलंय, मी राहत आहे, म्हणजे मीच मालक,” असं समजणं चुकीचं ठरू शकतं. वारस प्रमाणपत्र, जुने डीड्स, उत्परिवर्तनाची नोंद आणि तुमचं नाव दर्शवणारी अधिकृत कागदपत्रे असल्याशिवाय तुम्ही कायदेशीर मालक मानले जाणार नाहीत.
काय करायला हवं? सर्वप्रथम, मालमत्तेचा टायटल डीड आणि चेन डीड (म्हणजे मागील व्यवहारांची साखळी) तपासून घ्या. उत्परिवर्तन सरकारी अभिलेखात नोंद करून घ्या. विक्री करार, वीज बिल, मालमत्ता कराच्या पावत्या आणि वारस प्रमाणपत्र नेहमी सुरक्षित ठेवा. याशिवाय, इमारतीसाठी पालिकेची परवानगी व मंजूर नकाशा आहे का, याची खात्री करा.
सारांश – घर तुमच्याच नावावर असलं, तरी जर वरील कायदेशीर बाबी पूर्ण नसलात तर ते दुसऱ्याच मालकीचं ठरू शकतं. म्हणूनच, घर खरेदी करताना भावनांवर नाही, तर कागदांवर आणि कायदेशीर प्रक्रियेवर विश्वास ठेवा.
