इयत्ता सहावीच्या इतिहास, भूगोल आणि विज्ञानाच्या पुस्तकांत बदल; नवीन अभ्यासक्रमात काय विशेष?
इयत्ता सहावीच्या इतिहास, भूगोल आणि विज्ञानाच्या पुस्तकांत बदल; नवीन अभ्यासक्रमात काय विशेष?
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० अंतर्गत महाराष्ट्रात इयत्ता सहावीची नवीन इतिहास, भूगोल आणि विज्ञानाची पाठ्यपुस्तके सादर करण्यात आली आहेत. बालभारतीच्या नव्या पुस्तकांमध्ये कोणते बदल झाले, प्राचीन भारतीय ज्ञानपरंपरेला कसे स्थान मिळाले आणि इतिहासाच्या मांडणीत काय बदल झाले, जाणून घ्या.
पुणे २८ ऑक्टोबर २०२६ : महाराष्ट्रातील शालेय शिक्षण व्यवस्थेत राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० अंतर्गत अभ्यासक्रमात बदल करण्यात आले आहेत. राज्याच्या पाठ्यपुस्तक मंडळाकडून म्हणजेच बालभारतीकडून इयत्ता सहावीच्या इतिहास, भूगोल आणि विज्ञान विषयांची नवीन पाठ्यपुस्तके सादर करण्यात आली आहेत. या पुस्तकांमध्ये प्राचीन भारतीय ज्ञानपरंपरा, वैज्ञानिक विचार, ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वे आणि विविध विषयांची मांडणी यांना महत्त्व देण्यात आल्याची माहिती आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना शिकवण्यात येणाऱ्या विषयांच्या आशयात आणि सादरीकरणात नेमके कोणते बदल झाले, याबाबत पालक, शिक्षक आणि शिक्षण क्षेत्रातील अभ्यासकांमध्ये उत्सुकता निर्माण झाली आहे.
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० मध्ये विद्यार्थ्यांना केवळ पाठांतरावर आधारित शिक्षण न देता संकल्पना समजून घेणे, चिकित्सक विचार करणे आणि प्रत्यक्ष जीवनाशी संबंधित ज्ञान मिळवणे यावर भर देण्यात आला आहे. या धोरणाच्या अंमलबजावणीच्या अनुषंगाने अभ्यासक्रम आणि पाठ्यपुस्तकांमध्ये बदल केले जात आहेत. महाराष्ट्रातील सहावीच्या नवीन पुस्तकांची निर्मिती करताना राष्ट्रीय स्तरावरील अभ्यासक्रमातील बदलांचा संदर्भ घेण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे. मात्र, प्रत्येक विषयातील बदलांचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी जुन्या आणि नव्या पाठ्यपुस्तकांची तुलना करणे महत्त्वाचे ठरते.
नवीन पुस्तकांमध्ये प्राचीन भारतीय ज्ञानपरंपरेशी संबंधित ग्रंथ, विद्वान आणि वैज्ञानिक विचारांना स्थान देण्यात आले आहे. भारतीय इतिहासातील ज्ञाननिर्मिती, गणित, विज्ञान आणि समाजजीवन यांचा अभ्यास विद्यार्थ्यांना अधिक संदर्भासह करता यावा, हा या बदलांमागील एक महत्त्वाचा उद्देश मानला जात आहे. ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वांचा अभ्यास करताना त्यांच्या कार्याचा संदर्भ, त्या काळातील सामाजिक परिस्थिती आणि ज्ञानपरंपरेतील योगदान समजून घेण्याची संधी विद्यार्थ्यांना मिळू शकते. मात्र, या विषयांची मांडणी किती विस्ताराने करण्यात आली आहे, हे संबंधित पाठ्यपुस्तकांतील प्रत्यक्ष मजकुरावरूनच स्पष्ट होईल.
इतिहास विषयाच्या मांडणीतही काही सामाजिक आणि राजकीय घटकांशी संबंधित बदल झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. इतिहास शिकवताना कोणत्या घटना, व्यक्ती आणि प्रक्रियांना किती महत्त्व दिले जाते, याचा विद्यार्थ्यांच्या ऐतिहासिक समजुतीवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे नवीन पुस्तकांमधील बदलांचा अभ्यास करताना केवळ कोणता मजकूर समाविष्ट करण्यात आला किंवा वगळण्यात आला, एवढेच न पाहता त्यामागील संदर्भ आणि शैक्षणिक उद्दिष्टे समजून घेणे आवश्यक आहे. जुन्या आणि नवीन आवृत्त्यांची तुलना केल्यास इतिहासाच्या मांडणीत नेमका कोणता बदल झाला आहे, हे अधिक स्पष्ट होऊ शकते.
भूगोल विषयात विद्यार्थ्यांना पृथ्वी, पर्यावरण, नैसर्गिक संसाधने आणि मानवी जीवन यांच्यातील संबंध समजावून देणे महत्त्वाचे असते. विज्ञान विषयात निरीक्षण, प्रयोग, प्रश्न विचारणे आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन विकसित करणे यांना विशेष स्थान असते. नवीन अभ्यासक्रमातील आशय विद्यार्थ्यांना या संकल्पना अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास मदत करतो का, हे प्रत्यक्ष अध्यापन आणि पाठ्यपुस्तकांच्या अभ्यासातून समोर येईल. शिक्षकांची भूमिका या प्रक्रियेत महत्त्वाची राहणार आहे.
पाठ्यपुस्तकांमधील बदलांबाबत पालक आणि शिक्षकांनी अधिकृत पुस्तकांचा आधार घेणे आवश्यक आहे. समाजमाध्यमांवरील माहिती किंवा केवळ काही निवडक धड्यांच्या आधारे संपूर्ण अभ्यासक्रमाबद्दल निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. कोणते धडे नव्याने समाविष्ट झाले, कोणत्या भागांमध्ये बदल झाले आणि कोणता मजकूर वगळण्यात आला, याची खात्री करण्यासाठी बालभारतीच्या अधिकृत पाठ्यपुस्तकांची जुन्या आवृत्त्यांशी तुलना करणे गरजेचे आहे.
इयत्ता सहावीच्या नवीन पुस्तकांमधील बदल हे विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाशी थेट संबंधित असल्याने त्यांची अंमलबजावणी, शिक्षकांना मिळणारे मार्गदर्शन आणि विद्यार्थ्यांना होणारा शैक्षणिक फायदा या बाबींवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. अभ्यासक्रमातील बदलांचा उद्देश, त्यातील आशय आणि त्याचा विद्यार्थ्यांच्या ज्ञानविकासावर होणारा परिणाम यांचे मूल्यमापन केल्यास नव्या शैक्षणिक रचनेचे स्वरूप अधिक स्पष्ट होईल.
Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare
About The Author
