मोतीलाल नगर पुनर्विकासाचा मास्टर प्लॅन सादर देशातील सर्वात मोठा प्रकल्प मुंबईत

गोरेगाव पश्चिम येथील मोतीलाल नगर पुनर्विकास प्रकल्पाचा बृहत आराखडा सादर. १४३ एकरांत ३७०२ रहिवाशांना १६०० चौ. फु. घरे, ३२८ व्यावसायिकांना गाळे, १५ मिनिटांचे शहर संकल्पना.

पुणे १८ एप्रिल २०२६ : मुंबईच्या शहरी विकासात नवा अध्याय लिहिणारा गोरेगाव पश्चिम येथील मोतीलाल नगर पुनर्विकास प्रकल्पाचा बृहत आराखडा सादर करण्यात आला. हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प म्हाडा मुंबई मंडळामार्फत राबविण्यात येत असून १४३ एकर क्षेत्रफळावर विस्तारलेला आहे. प्रकल्पाच्या मास्टर प्लॅनचे अनावरण म्हाडाचे उपाध्यक्ष व मुख्य कार्यकारी अधिकारी संजीव जयस्वाल यांच्या हस्ते झाले. काटेकोर निविदा प्रक्रियेनंतर बांधकाम व विकास संस्था म्हणून अदाणी समूह यांची निवड करण्यात आली आहे. देशातील सर्वात मोठा पुनर्विकास प्रकल्प म्हणून या उपक्रमाकडे पाहिले जात आहे.

या प्रकल्पांतर्गत ३७०२ पात्र रहिवाशांना प्रत्येकी १६०० चौ. फूट क्षेत्रफळाची प्रशस्त सदनिका विनामूल्य देण्यात येणार आहे, तर ३२८ पात्र व्यावसायिकांना ९८७ चौ. फूट क्षेत्राचे व्यावसायिक गाळे दिले जाणार आहेत. तसेच सुमारे १६०० झोपडपट्टी धारकांना एसआरए तरतुदींनुसार ३०० चौ. फूट घरे देण्याचे नियोजन आहे. पुनर्विकासातून म्हाडालाही मोठ्या प्रमाणात गृहसाठा उपलब्ध होणार आहे. भोगवटा प्रमाणपत्रानंतर सात वर्षांत प्रकल्प पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे.

१९६० च्या दशकात उभारण्यात आलेली ही वसाहत त्या काळातील मध्यमवर्गीय गरजांना पूरक होती; मात्र वाढती लोकसंख्या, बदलती जीवनशैली आणि पायाभूत सुविधांवरील ताण यामुळे पुनर्विकासाची गरज तीव्र झाली. सखल भागामुळे पावसाळ्यात पाण्याचा निचरा न होणे, अरुंद अंतर्गत रस्ते आणि जुनी पायाभूत व्यवस्था या समस्या दीर्घकाळ जाणवत होत्या. नव्या आराखड्यात प्रशस्त अंतर्गत रस्ते, सक्षम सांडपाणी निचरा, सुधारित पाणीपुरवठा आणि आधुनिक पायाभूत सुविधा यांचा समावेश करून जीवनमान उंचावण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

या प्रकल्पाचे एक मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे “15 Minutes City” ही संकल्पना. शाळा, दवाखाने, रुग्णालये, बाजारपेठ, व्यावसायिक संकुले, उद्याने, जॉगिंग ट्रॅक, सायकल ट्रॅक, ज्येष्ठ नागरिकांसाठी विश्रांती क्षेत्रे, क्रीडांगणे, सांस्कृतिक सभागृह आणि जिमखाना अशा सुविधा रहिवाशांना १५ मिनिटांच्या अंतरावर उपलब्ध होतील. मुंबईत मोकळ्या जागांची कमतरता लक्षात घेऊन सुमारे १५ एकर हरित पट्टा राखण्यात आला आहे. बहुमजली पार्किंग, सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प (STP), पावसाच्या पाण्याचे संधारण, सौरऊर्जा, सीसीटीव्ही आणि अ‍ॅक्सेस कंट्रोलसारखी स्मार्ट सुरक्षा, तसेच पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा अवलंब यामुळे ही वसाहत आधुनिक आणि शाश्वत शहररचनेचे उदाहरण ठरणार आहे.

राज्य शासनाने या उपक्रमाला विशेष प्रकल्प प्राधिकरणाचा दर्जा दिला असून प्रकल्पाला गती देण्यासाठी उच्चस्तरीय समन्वय यंत्रणा कार्यरत आहे. रहिवाशांना सुरक्षित, सुसज्ज आणि नियोजनबद्ध जीवनशैली देण्याचा हेतू स्पष्टपणे आराखड्यात दिसतो. पुनर्वसन घटकांना देण्यात येणारी १६०० चौ. फूटांची घरे हे या प्रकल्पाचे ठळक वैशिष्ट्य मानले जात आहे, कारण मुंबईतील पुनर्विकासात एवढ्या मोठ्या क्षेत्रफळाच्या सदनिका देण्याची उदाहरणे दुर्मिळ आहेत.

एकूणच, जुन्या वसाहतीचे रूपांतर अत्याधुनिक टाऊनशिपमध्ये करण्याचा हा प्रयत्न असून ‘लाईव्ह, वर्क अँड प्ले’ या संकल्पनेवर आधारित सर्वसमावेशक जीवनशैली येथे आकाराला येणार आहे. नियोजनबद्ध विकास, पर्यावरणपूरक दृष्टिकोन आणि रहिवाशांच्या हिताला केंद्रस्थानी ठेवणारा हा प्रकल्प मुंबईच्या भविष्यातील शहरी नियोजनासाठी आदर्श मानला जात आहे.