वेळीच थांबवा प्री-डायबिटीज: लक्षणे, कारणे आणि प्रतिबंधक उपाय
वेळीच थांबवा प्री-डायबिटीज: लक्षणे, कारणे आणि प्रतिबंधक उपाय
प्री-डायबिटीज ही मधुमेहाची पूर्वस्थिती आहे जी बहुतेक वेळा लक्षणांशिवाय वाढत जाते. योग्य जीवनशैली, आहार आणि नियमित तपासणीमुळे हा आजार वेळीच थांबवता येऊ शकतो. जाणून घ्या कारणे, धोके आणि प्रतिबंधक उपाय.
सायली मेमाणे
पुणे २० ऑगस्ट २०२५ :आजच्या बदलत्या जीवनशैलीत प्री-डायबिटीज (Pre-Diabetes) हा एक गंभीर आरोग्यविषयक मुद्दा ठरतो आहे. शरीरात रक्तातील साखरेची पातळी वाढलेली असते, पण ती मधुमेहाच्या निदानापर्यंत पोहोचलेली नसते, तेव्हा त्या अवस्थेला प्री-डायबिटीज म्हणतात. धोकादायक बाब म्हणजे या आजाराची कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसून येत नाहीत. त्यामुळे अनेकांना या आजाराची जाणीव होत नाही आणि पुढे तो थेट डायबिटीजमध्ये परिवर्तित होतो.
इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च (ICMR) च्या अहवालानुसार, भारतामध्ये जवळपास १०१ दशलक्ष लोक मधुमेहाने ग्रस्त आहेत, तर १५.३% लोक प्री-डायबिटीजच्या अवस्थेत आहेत. २०१९ मध्ये ही संख्या ७० दशलक्ष होती, म्हणजे गेल्या काही वर्षांत रुग्णसंख्या झपाट्याने वाढली आहे. ग्रामीण आणि शहरी दोन्ही भागांत हा आजार वाढत असून त्याकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे.
- जास्त प्रमाणात फास्ट फूड आणि गोड पदार्थांचे सेवन
- शारीरिक हालचालींचा अभाव (sedentary lifestyle)
- सतत ताण-तणावाखाली राहणे
- लठ्ठपणा आणि कंबरेभोवती चरबी जमा होणे
- कौटुंबिक इतिहास (Family history of diabetes)
प्री-डायबिटीज बहुतेक वेळा लक्षणांशिवाय राहतो, पण काही संकेत दिसू शकतात:
- सतत थकवा जाणवणे
- वजन वेगाने वाढणे
- जास्त भूक लागणे किंवा तहान लागणे
- झोपेचा त्रास
- त्वचेवर काळपट डाग (Acanthosis Nigricans)
- टाईप-२ डायबिटीज होण्याची शक्यता वाढते
- हृदयविकाराचा धोका वाढतो
- मूत्रपिंडाचे आजार, डोळ्यांचे विकार
- उच्च रक्तदाब (Hypertension)
👉 नियमित व्यायाम करा – दररोज किमान ३० मिनिटे चालणे, धावणे किंवा योगासन करा.
👉 संतुलित आहार घ्या – साखर कमी करा, ताजे फळे, भाज्या, डाळी आणि संपूर्ण धान्यांचा समावेश करा.
👉 वजन नियंत्रणात ठेवा – विशेषतः पोटाभोवती चरबी टाळा.
👉 नियमित तपासणी – रक्तातील साखरेची तपासणी (Fasting & HbA1C) वेळोवेळी करून घ्या.
👉 ताण-तणाव कमी करा – ध्यान, प्राणायाम, पुरेशी झोप यांचा अवलंब करा.
प्री-डायबिटीज ही मधुमेहाची चेतावणी असते. या अवस्थेत थोडेसे प्रयत्न केल्यास मधुमेह होण्याचा धोका मोठ्या प्रमाणावर कमी करता येतो. योग्य जीवनशैली, नियमित तपासणी आणि आरोग्यदायी आहारामुळे आपण प्री-डायबिटीजवर नियंत्रण ठेवू शकतो.
