54 वर्षांनंतर नासाची ऐतिहासिक झेप: आर्टेमिस-2 मोहीम पृथ्वीपासून 4.5 लाख किमी दूर

अपोलोनंतर 54 वर्षांनी नासाची आर्टेमिस-2 मानवी मोहीम SLS रॉकेटद्वारे केनेडी स्पेस सेंटरवरून प्रक्षेपित. पृथ्वीच्या कक्षेबाहेर मानवाची पुनरागमन यात्रा.

पुणे ०१ एप्रिल २०२६ : मानवाच्या अंतराळ संशोधनातील एक सुवर्णक्षण पुन्हा उगवले आहे. 1972 मध्ये अपोलो मोहिमेचा अध्याय संपल्यानंतर तब्बल 54 वर्षांनी मानव पुन्हा पृथ्वीच्या कक्षेबाहेर प्रवास करणार आहे. अमेरिकेची अंतराळ संस्था NASA आपल्या महाकाय Space Launch System रॉकेटद्वारे ऐतिहासिक Artemis II मोहिमेचे प्रक्षेपण करत आहे. फ्लोरिडातील Kennedy Space Center येथून होणारे हे उड्डाण केवळ चंद्राभोवतीचा प्रवास नसून मानवाच्या अनंत जिज्ञासेचे आणि चिकाटीचे प्रतीक मानले जात आहे.

आर्टेमिस-2 ही मानवी (crewed) चाचणी मोहीम आहे. या मोहिमेत अंतराळवीर पृथ्वीपासून सुमारे 4.5 लाख किलोमीटर अंतरापर्यंत प्रवास करणार असून चंद्राभोवती फेरी मारून सुरक्षितपणे पृथ्वीवर परत येणार आहेत. अपोलो काळानंतर प्रथमच मानव इतक्या दूर जाणार असल्याने ही मोहीम ऐतिहासिक ठरत आहे. या प्रवासातून जीवनरक्षक प्रणाली, नेव्हिगेशन, संप्रेषण आणि दीर्घ अंतराळ प्रवासातील मानवी क्षमतांची कसोटी लागणार आहे.

या मोहिमेचा मुख्य उद्देश भविष्यातील चंद्रावरील दीर्घकालीन उपस्थितीसाठी तंत्रज्ञान आणि मानवी तयारी तपासणे हा आहे. आर्टेमिस कार्यक्रमांतर्गत पुढील टप्प्यात चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ मानव उतरवण्याची योजना आहे. त्यासाठी आवश्यक असलेली सर्व प्रणाली—रॉकेट, अंतराळयान, जीवनरक्षक तंत्र आणि ग्राउंड सपोर्ट—यांची वास्तव परिस्थितीत पडताळणी आर्टेमिस-2 द्वारे होणार आहे.

SLS हे नासाचे आजवरचे सर्वात शक्तिशाली रॉकेट मानले जाते. प्रचंड वहनक्षमता आणि खोल अंतराळ मोहिमांसाठी आवश्यक शक्ती यामुळे हे रॉकेट भविष्यातील चंद्र आणि मंगळ मोहिमांसाठी कणा ठरणार आहे. या रॉकेटसोबत वापरले जाणारे ओरायन अंतराळयान अंतराळवीरांना सुरक्षित ठेवत दीर्घ अंतराळ प्रवासासाठी डिझाइन करण्यात आले आहे. उड्डाणादरम्यान पृथ्वी-चंद्र गुरुत्वाकर्षणाचा अचूक उपयोग करून मार्ग आखला जाणार आहे.

आर्टेमिस-2 ही केवळ तांत्रिक मोहीम नाही, तर विज्ञान, अभियांत्रिकी आणि मानवी धैर्याचा संगम आहे. अपोलो मोहिमेनंतर अंतराळ संशोधनात अनेक प्रगती झाल्या असल्या तरी पृथ्वीच्या कक्षेबाहेर मानवी प्रवास थांबला होता. आता पुन्हा एकदा मानव त्या मर्यादा ओलांडत आहे. या मोहिमेमुळे पुढील पिढ्यांना अंतराळ संशोधनाकडे प्रेरणा मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

जगभरातील अंतराळप्रेमींचे लक्ष या प्रक्षेपणाकडे लागले आहे. चंद्राभोवतीची फेरी पूर्ण करून अंतराळवीर सुरक्षित परतल्यास मानवाच्या खोल अंतराळ प्रवासाच्या नव्या युगाची औपचारिक सुरुवात होईल. आर्टेमिस कार्यक्रमाचा हा टप्पा यशस्वी ठरल्यास चंद्रावर मानवी वसाहतीची संकल्पना अधिक वास्तववादी होईल आणि पुढे मंगळ मोहिमेचाही मार्ग मोकळा होईल.