इस्लामिक स्टेट लिबरेट झोन : मुंबईपासून अवघ्या ६० किमीवरील गाव पुन्हा संशयाच्या केंद्रात

इस्लामिक स्टेट लिबरेट झोन म्हणून ओळख निर्माण झालेलं ठाणे जिल्ह्यातील गाव पुन्हा एकदा एटीएसच्या कारवाईनंतर चर्चेत आलं आहे.

सायली मेमाणे

पुणे ६ जून २०२५ : मुंबईपासून अवघ्या ६० किलोमीटरवर असलेल्या ठाणे जिल्ह्यातील एका गावाने देशभरात पुन्हा एकदा चर्चेचा केंद्रबिंदू बनून चिंता वाढवली आहे. काही वर्षांपूर्वी इस्लामिक स्टेट लिबरेट झोन म्हणून ज्याचा उल्लेख करण्यात आला होता, त्या भागात अलीकडेच सुरक्षा यंत्रणांनी मोठ्या प्रमाणात कारवाई केली आहे. या कारवाईमुळे दहशतवादाशी संबंधित असलेले काही संदर्भ आणि व्यक्ती पुन्हा समोर येऊ लागल्या आहेत.

या गावाचं नाव पुन्हा चर्चेत आलं तेव्हा महाराष्ट्र दहशतवाद विरोधी पथकाने (ATS) आणि ठाणे ग्रामीण पोलिसांनी संयुक्तपणे २२ ठिकाणी छापे टाकले. या छाप्यांमध्ये विविध इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे, शस्त्रं, संशयास्पद कागदपत्रं आणि संपर्क यादी जप्त करण्यात आली. ही कारवाई एकट्या एका व्यक्तीपुरती मर्यादित नसून संपूर्ण गावाच्या सामाजिक रचनेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारी आहे.

कारवाईत समोर आलेली माहिती दर्शवते की काही प्रभावशाली व्यक्ती इस्लामिक स्टेटशी संबंधित संघटनांशी संलग्न होऊन स्थानिक पातळीवर त्यांचं नेटवर्क तयार करत होत्या. हे नेटवर्क धर्माच्या नावावर युवकांना आकर्षित करत होतं, त्यांना शिक्षण, धार्मिक साहित्य आणि आर्थिक मदतीच्या माध्यमातून जोडून घेत होतं. यामध्ये काही व्यक्तींनी ठाणे जिल्ह्यातील विशिष्ट गावात एक प्रकारचं ‘स्वयंघोषित स्वतंत्र राज्य’ तयार करण्याचा प्रयत्न केल्याचा संशय देखील तपास यंत्रणांनी व्यक्त केला आहे.

या गावातील राजकीय आणि सामाजिक परिस्थिती या कारवायांसाठी अनुकूल असल्याचं निरीक्षण काही अहवालांतून समोर आलं आहे. स्थानिक राजकारणात ठाम पकड असलेल्यांनी या कारवायांना थेट किंवा अप्रत्यक्षरित्या पाठबळ दिल्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. काही ग्रामपंचायती सदस्यांनी सार्वजनिकरित्या या प्रकारांपासून स्वत:ला अलिप्त ठेवण्याचा प्रयत्न केला असला, तरी देखील काहीवेळा पोलीस किंवा गुप्तचर यंत्रणांना प्रतिकार झाल्याचे प्रकार घडले आहेत.

याआधी या भागात झालेल्या दहशतवादी कारवायांमध्ये अटक झालेले आरोपी पुन्हा त्याच गावातून सक्रिय होण्याच्या शक्यतेमुळे सुरक्षा यंत्रणा अत्यंत सतर्क झाल्या आहेत. विशेषतः अशा भागांत स्लीपर सेल स्वरूपात काही व्यक्ती काम करत असल्याचा ठोस पुरावा सापडल्यास, राष्ट्रीय सुरक्षेच्या दृष्टीने ही अतिशय गंभीर बाब ठरते. यामुळे अशा गावांवर लक्ष ठेवणं आणि त्याठिकाणी होणाऱ्या हालचालींवर सतत नजर असणं ही वेळेची गरज बनली आहे.

सध्या संबंधित गावातील अनेक लोकांची तपासणी सुरू असून, काही संशयितांना ताब्यात घेण्यात आलं आहे. या प्रकरणाचा संबंध देशातील इतर दहशतवादी प्रकरणांशी आहे का, याचाही तपास केला जात आहे. विशेष म्हणजे, आधी अशा घटना समोर आल्यानंतरही गावात पुन्हा अशा कारवायांची पुनरावृत्ती झाल्याने शासन यंत्रणेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित होतो. या परिस्थितीत फक्त पोलीस किंवा एटीएस नव्हे तर स्थानिक स्वराज्य संस्थांना देखील उत्तरदायी धरलं जात आहे.

या भागातील काही व्यक्तींचे संबंध SIMI (Students Islamic Movement of India) आणि ISIS सारख्या संघटनांशी असल्याचं प्राथमिक चौकशीत आढळलं आहे. विशेषतः अशा संघटनांच्या विचारधारेचा प्रचार करून युवकांना भडकावण्याचं आणि देशविघातक कारवायांमध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रेरित करण्याचं काम काही ठराविक लोकांकडून केलं जात असल्याचं समजतं.

या प्रकारांमुळे स्थानिक समाजजीवनही अस्थिर झाल्याची लक्षणं आहेत. काही गावकरी खुलेपणाने कारवाईला पाठिंबा देत असले तरी काहीजण अजूनही भीतीच्या वातावरणात आहेत. गावात दहशतवादी विचारधारेचा पगडा नको असला, तरी त्याला विरोध करताना स्थानिक लोकांच्या सुरक्षेची जबाबदारी राज्य सरकार आणि पोलीस प्रशासनावर आहे.

सध्या सुरू असलेल्या तपासात अजूनही बऱ्याच महत्त्वाच्या कड्या सापडण्याची शक्यता आहे. इस्लामिक स्टेट लिबरेट झोन या संकल्पनेला मूर्त स्वरूप देण्याचा कोणाचातरी प्रयत्न खरोखर होता का, की हा एक निव्वळ अपप्रचार आहे, हे तपासाअंती स्पष्ट होईल. पण यामुळे एक गोष्ट ठामपणे समोर येते – देशाच्या सुरक्षेसाठी फक्त सीमांवरच नव्हे, तर अंतर्गत भागांतही खतरा वाढत चालला आहे.