भारताचं पहिलं कांदळवन उद्यान डिसेंबरमध्ये मुंबईत खुलं होणार
भारताचं पहिलं कांदळवन उद्यान डिसेंबरमध्ये मुंबईत खुलं होणार
मुंबईत डिसेंबरमध्ये देशातील पहिलं समर्पित कांदळवन उद्यान सुरू होत असून, येथे संवर्धन क्षेत्रे, इको-ट्रेल्स आणि जैवविविधता संरक्षणाच्या सुविधा उपलब्ध होणार आहेत. उद्यानाची वैशिष्ट्ये, पर्यावरणीय फायदे आणि नागरिकांवरील अपेक्षित परिणाम जाणून घ्या.
सायली मेमाणे
८ ऑक्टोबर २०२५ : भारतातील पहिलं ‘कांदळवन उद्यान’ डिसेंबर महिन्यात मुंबईत सर्वांसाठी खुलं होत आहे. समुद्र किनारी परिसंस्थेचा महत्त्वाचा भाग असलेली कांदळवने जलसुरक्षा, जैवविविधता आणि किनारी संरक्षक भिंत म्हणून काम करतात. याच पार्श्वभूमीवर राज्य सरकार आणि पर्यावरण विभागाने मिळून हे उद्यान विकसित केले असून, मुंबईतील नागरिकांसाठी ते एक अनोखे शैक्षणिक आणि संरक्षणात्मक केंद्र ठरणार आहे. हे उद्यान मुख्यत्वे पर्यावरण संवर्धन, शाश्वत पर्यटन आणि जैवविविधतेच्या संरक्षणावर लक्ष केंद्रित करून उभारण्यात आले आहे.
कांदळवन उद्यानात येणाऱ्या पर्यटकांना नैसर्गिक मार्ग, इको-ट्रेल्स, माहिती केंद्र, निरीक्षण मनोरे आणि जलपक्षी पाहण्यासाठी विशेष जागा उपलब्ध होणार आहेत. येथे मॅंग्रोव्हची विविध प्रजाती, त्यांच्यावर अवलंबून असलेले पक्षी, मासे आणि इतर सागरी जीवसृष्टी यांचे प्रदर्शन आणि माहिती देणारी तंत्रसुसज्ज सुविधा उभारली जात आहे. मुंबई सारख्या महानगरात अशी सुविधा तयार होणे हे शहराच्या पर्यावरण संतुलनासाठी मोठे पाऊल मानले जात आहे. महानगरातील वाढत्या पायाभूत विकासामुळे समुद्रकिनाऱ्यावरील नैसर्गिक कवचाला धोका निर्माण होतो. या परिस्थितीत मॅंग्रोव्ह उद्यानामुळे संरक्षण कार्य अधिक सुलभ होईल आणि नागरिकांमध्ये जागरूकता वाढेल.
कांदळवने पुर, वादळ, भरतीच्या लाटा आणि क्षरणापासून किनाऱ्यांचे रक्षण करतात. वैज्ञानिकांच्या मते, समुद्रसपाटी वाढीच्या पार्श्वभूमीवर मॅंग्रोव्ह क्षेत्राचे संवर्धन अत्यंत महत्त्वाचे ठरत आहे. मुंबईत हे उद्यान उभारले जाणे म्हणजे हवामान बदल आणि तटीय सुरक्षेचा विचार करून उचललेले लक्षणीय पाऊल आहे. यामुळे शाळकरी मुलांना, पर्यटकांना आणि संशोधकांना प्रत्यक्ष निसर्गात अभ्यास करण्याची संधी मिळणार आहे. स्थानिक मच्छिमार समुदायांनाही या परिसरातून फायदा होईल, कारण मॅंग्रोव्ह क्षेत्रात अनेक मासे, कोळंबी आणि इतर सागरी जीव वाढतात आणि त्यामुळे मत्स्यसंपदा सुधारते.
उद्यानात भेट देणाऱ्यांसाठी मार्गदर्शित भ्रमंतीची सुविधा, माहितीफलक, ऑडिओ-व्हिज्युअल गॅलरी आणि पर्यावरण शिक्षणाशी संबंधित कार्यक्रम आयोजित केले जातील. शहरी भागातील मुलांना आणि युवकांना निसर्गाशी जवळीक निर्माण करण्यासाठी अशा उद्यानांचे महत्त्व मोठे आहे. कार्बन शोषण, मृदासंवर्धन, पाणी शुद्धीकरण आणि जीवसृष्टीचे संवर्धन याबाबत मॅंग्रोव्हचे योगदान या माध्यमातून अधिक स्पष्ट होईल.
शहरातील प्रदूषण आणि हवामानातील अस्थिरता वाढत असताना नागरिकांना नैसर्गिक परिसंस्था अनुभवता येणे ही मोठी संधी आहे. डिसेंबर महिन्यात उद्यान सर्वसामान्यांसाठी खुले झाल्यानंतर ते एक पर्यावरणपर पर्यटनस्थळ, शैक्षणिक केंद्र आणि जैवविविधतेचे जीवंत संग्रहालय बनणार आहे. पर्यावरण तज्ञांच्या मते, अशा प्रकल्पांमुळे जागतिक स्तरावरही शहरी मॅंग्रोव्ह संवर्धनाचे आदर्श मॉडेल तयार होऊ शकते. भविष्यात अन्य किनारी शहरांमध्येही अशा उद्यानांची संकल्पना राबवली जाऊ शकते. मुंबईतील हे कांदळवन उद्यान निसर्ग संवर्धन, हवामान प्रतिकारक्षमता आणि किनारी सुरक्षा या तिन्ही क्षेत्रांमध्ये एक महत्त्वाचा टप्पा ठरणार आहे.
