Nashik Tapovan Tree Cutting: तपोवनमध्ये 300 झाडांची कत्तल; पर्यावरणप्रेमींचा विरोध दुर्लक्षित

नाशिक तपोवनमध्ये एसटीपी प्रकल्पासाठी 300 झाडांच्या तोडीला सुरुवात. 2027 कुंभमेळा तयारीत 1800 झाडे तोडण्याची योजना; पर्यावरणप्रेमी आणि कलाकारांकडून तीव्र विरोध.

पुणे १० डिसेंबर २०२५ : नाशिकमधील तपोवन परिसरात सुरू झालेल्या वृक्षतोडीने स्थानिक नागरिक, पर्यावरणप्रेमी आणि कलाकारांमध्ये मोठी चिंता निर्माण केली आहे. गेल्या अनेक आठवड्यांपासून या परिसरात झाडे तोडण्याच्या प्रस्तावाला विरोध होत असतानाच अखेर प्रशासनाने एसटीपी (सीवरेज ट्रीटमेंट प्लांट) उभारणीसाठी 300 झाडांची कत्तल सुरू केली आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, पर्यावरणप्रेमींच्या तीव्र आक्षेपास न जुमानता ही तोड करण्यात आली आहे.

तपोवन हे नाशिकच्या धार्मिक, नैसर्गिक आणि सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वाचा भाग मानले जाते. घनदाट झाडे, हिरवळ आणि शांत परिसरामुळे तपोवन हे पर्यावरणाच्या दृष्टीनेही अत्यंत संवेदनशील क्षेत्र आहे. या भागात वृक्षतोडीचा मोठा विरोध होत असून सोशल मीडिया, स्थानिक संस्था आणि नागरिकांनी अनेकदा प्रत्यक्ष आंदोलनही केले. कला, संस्कृती आणि पर्यावरणाशी जोडलेल्या अनेक कलाकारांनीही या तोडीविरोधात आवाज उठवला. तरीही प्रशासनाने एसटीपी प्रकल्पाला प्राधान्य देत झाडे तोडण्याची प्रक्रिया सुरू ठेवल्याने नागरिक अस्वस्थ झाले आहेत.

या वृक्षतोडीचा संबंध आगामी सिंहस्थ कुंभमेळ्याशी जोडला जात आहे. 2027 मध्ये होणाऱ्या महाकुंभमेळ्यासाठी देशभरातून लाखो साधू-संत आणि भक्त नाशिकमध्ये येणार आहेत. या पार्श्वभूमीवर तपोवनात ‘साधुग्राम’ उभारण्याची योजना आखण्यात आली आहे. साधुग्राम उभारणी, रस्त्यांचे रुंदीकरण, पायाभूत सुविधा उभारणी आणि स्वच्छता व्यवस्थेसाठी मोठ्या प्रमाणात जमीन आणि मोकळी जागा आवश्यक आहे. या कामासाठी एकूण 1800 झाडे तोडण्याची गरज असल्याचा अंदाज प्रशासनाने व्यक्त केला आहे. यातील पहिल्या टप्प्यात 300 झाडांची कत्तल करण्यात आली असून पुढील टप्प्यात तोड आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.

पर्यावरणप्रेमी आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांचा आरोप आहे की, प्रशासनाने वृक्षतोडीसाठी पर्यायी मार्ग शोधण्याचा प्रयत्नच केला नाही. अनेकांनी सुचवले होते की, एसटीपी प्रकल्पासाठी दुसरी जागा शोधता आली असती किंवा झाडे हलवण्याची (ट्रान्सलोकेशन) प्रक्रिया वापरली जाऊ शकली असती. मात्र या कोणत्याही सूचनांकडे गांभीर्याने लक्ष देण्यात आले नाही, असा आरोप करण्यात येतो. नाशिकमधील वाढत्या प्रदूषणाच्या पार्श्वभूमीवर हिरवाईची अशी हानी भरून काढणे कठीण होईल, असे तज्ज्ञांनीही सूचित केले आहे.

तपोवन परिसर धार्मिकदृष्ट्याही अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. रामायणातील अनेक प्रसंगांशी संबंधित असलेल्या या परिसराचे सांस्कृतिक वारसा जतन करणे गरजेचे असल्याचे अनेक नागरिकांचे मत आहे. तथापि, प्रशासनाचा दावा आहे की एसटीपी प्रकल्प आणि साधुग्राम उभारणी कुंभमेळ्याच्या दृष्टीने अतिशय आवश्यक आहेत. लाखोंच्या गर्दीत स्वच्छता, मलनिस्सारण आणि सुविधा व्यवस्थापन सुचारूपणे चालावे यासाठी या प्रकल्पांना प्राधान्य देणे आवश्यक आहे, असे अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे.

एकीकडे विकासकामांची गरज तर दुसरीकडे पर्यावरण संवर्धन या द्वंद्वात अडकलेला तपोवन परिसर सध्या तीव्र चर्चेचा विषय ठरला आहे. नागरिकांनी झाडांची कत्तल थांबवण्यासाठी पुन्हा एकत्र येण्याची तयारी दर्शवली असून कायदेशीर मार्गाने लढा देण्याचाही विचार सुरू आहे.