एलपीजी पुरवठा संकटाचा भारतावर परिणाम? होर्मूज तणावामुळे दरवाढीची शक्यता वाढली

मध्यपूर्वेतील तणाव आणि होर्मूज सामुद्रधुनीतील अडथळ्यांमुळे भारताच्या एलपीजी आयातीवर परिणाम. दरवाढ, पुरवठा साखळी आणि सरकारची उपाययोजना जाणून घ्या.

पुणे १७ एप्रिल २०२६ : जागतिक पातळीवरील भूराजकीय तणावाचा परिणाम आता थेट घरगुती स्वयंपाकघरापर्यंत जाणवू लागला आहे. मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे जगातील महत्त्वाचा तेल व गॅस वाहतुकीचा मार्ग असलेली Strait of Hormuz सामुद्रधुनी चर्चेत आली आहे. या मार्गावरील अडथळ्यांमुळे द्रवरूप पेट्रोलियम वायूच्या जागतिक पुरवठा साखळीवर परिणाम होत असल्याची चिन्हे दिसत आहेत. भारत आपल्या गरजेपैकी मोठा हिस्सा आयातीवर अवलंबून असल्याने या परिस्थितीचा थेट परिणाम देशांतर्गत उपलब्धता आणि किमतींवर होण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, भारत सुमारे साठ टक्के द्रवरूप पेट्रोलियम वायू आयात करतो. या आयातीतील मोठा भाग खाडी देशांतून येतो आणि त्यातील लक्षणीय वाहतूक या सामुद्रधुनीमार्गे होते. सध्याच्या तणावामुळे जहाजांच्या हालचालींवर निर्बंध, विमा खर्चात वाढ आणि वाहतुकीतील विलंब यांसारखे परिणाम दिसून येत आहेत. परिणामी आयात खर्च वाढत असून त्याचा दबाव किरकोळ दरांवर पडू शकतो.

या पार्श्वभूमीवर देशांतर्गत दरांमध्ये अलीकडे वाढ झाल्याचे दिसून आले आहे. घरगुती सिलिंडर आणि व्यावसायिक वापरातील सिलिंडर या दोन्हींच्या किमतींवर वाढीचा परिणाम जाणवतो आहे. वाहतूक खर्च, विमा प्रीमियम आणि पर्यायी मार्गांचा वापर यामुळे एकूण खर्च वाढत असल्याचे कारण दिले जाते. याचा परिणाम हॉटेल, भोजनालय आणि लघुउद्योगांवरही होत आहे.

दरम्यान, केंद्र सरकारने परिस्थितीवर लक्ष ठेवले असल्याचे स्पष्ट केले आहे. देशात तुटवडा निर्माण होऊ नये यासाठी साठा व्यवस्थापन, पर्यायी पुरवठा मार्ग आणि देशांतर्गत उत्पादन वाढवण्याचे प्रयत्न सुरू असल्याचे सांगितले जाते. पारदर्शकता वाढवण्यासाठी वितरण प्रक्रियेत पडताळणी प्रणाली सक्तीची करण्यात आली आहे. तसेच जमाखोरी आणि काळाबाजार रोखण्यासाठी तपासणी मोहिमा राबवण्यात येत आहेत.

तज्ज्ञांचे मत आहे की, परिस्थिती किती काळ टिकेल हे मध्यपूर्वेतील तणाव कमी होण्यावर आणि जहाजवाहतुकीची स्थिती सुरळीत होण्यावर अवलंबून आहे. जर अडथळे दीर्घकाळ राहिले, तर भारताला अधिक खर्चिक पर्यायांचा अवलंब करावा लागू शकतो. अशा वेळी अनुदानाचा ताण वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

जागतिक घडामोडींचा देशांतर्गत बाजारपेठेवर किती वेगाने परिणाम होतो, याचे हे उदाहरण मानले जात आहे. स्वयंपाकासाठी आवश्यक असलेला द्रवरूप पेट्रोलियम वायू हा दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग असल्याने पुरवठा साखळीतील अडथळे आणि दरवाढ याकडे सर्वसामान्यांचे लक्ष लागले आहे. परिस्थिती सुरळीत होईपर्यंत साठा, वितरण आणि दर नियंत्रण यांवर प्रशासनाला विशेष लक्ष ठेवावे लागणार आहे.