Nagpur News: तुकाराम मुंढेंच्या सावजीवरील वक्तव्यानंतर वाद शेफ विष्णू मनोहरांनी सांगितला सावजीचा इतिहास

तुकाराम मुंढेंच्या सावजी पदार्थांवरील वक्तव्यानंतर शेफ विष्णू मनोहरांनी सावजीची पारंपरिक पद्धत आणि इतिहास सांगत गैरसमज दूर करण्याचा प्रयत्न केला.

पुणे ०४ ऑगस्ट २०२६ : नागपुरातील प्रसिद्ध सावजी खाद्यसंस्कृतीवरून सध्या चर्चा रंगली आहे. अन्न आणि औषध प्रशासन विभागाचे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी अमरावतीतील एका कार्यक्रमात सावजी पदार्थांबाबत केलेल्या वक्तव्यानंतर या विषयाला वेगळे वळण मिळाले आहे. सावजी पदार्थ तेलकट, फॅटी तसेच जास्त मीठ आणि साखर असलेले असल्याने ते आरोग्यासाठी त्रासदायक ठरू शकतात, असे मत त्यांनी व्यक्त केले होते. या वक्तव्यानंतर प्रसिद्ध शेफ विष्णू मनोहर यांनी सावजी पदार्थांबाबत गैरसमज पसरत असल्याचे सांगत त्याची पारंपरिक पद्धत आणि इतिहास स्पष्ट केला आहे.

शेफ विष्णू मनोहर यांच्या मते, सावजी पदार्थ म्हणजे केवळ भरपूर तेल आणि तिखट वापरून तयार केलेला पदार्थ असा अर्थ घेणे योग्य नाही. सावजी खाद्यपदार्थ तयार करण्याची विशिष्ट पारंपरिक पद्धत आहे. त्या पद्धतीनुसार पदार्थ तयार केल्यास त्याची चव आणि वैशिष्ट्य टिकून राहते. आजकाल सोशल मीडियावर जास्त तेल, तिखट आणि मसाला वापरला की तो पदार्थ ‘सावजी’ असल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे. त्यामुळे सावजी खाद्यसंस्कृतीबाबत चुकीची प्रतिमा तयार होत असल्याचे त्यांनी सांगितले.

सावजी समाजाच्या इतिहासाबाबतही विष्णू मनोहर यांनी माहिती दिली. त्यांच्या मते, सावजी समाजाचा संबंध विणकर म्हणजेच बनकर आणि हलबा कोष्टी समाजाशी जोडला जातो. हा समाज मध्य प्रदेशातून नागपूर परिसरात स्थलांतरित झाल्याचे सांगितले जाते. त्यातील काही समुदाय महाराष्ट्रातील सोलापूर, सांगली आणि इतर भागांमध्येही स्थायिक झाले. सोलापूर परिसरातील विणकर समाजाच्या पारंपरिक चादरी प्रसिद्ध असल्याचेही त्यांनी नमूद केले. वेगवेगळ्या भागांत स्थायिक झाल्यानंतर स्थानिक परिस्थितीनुसार त्यांच्या खाद्यपद्धतीतही काही बदल झाले.

सोलापूर आणि सांगली परिसरात सावजी पद्धतीच्या पदार्थांमध्ये लाल तिखटाचा अधिक वापर केला जात असल्याने तिथल्या रश्शाचा रंग लालसर दिसतो. याउलट नागपूरच्या सावजी पदार्थांचा रस्सा काळपट आणि तुलनेने पातळ असतो. त्यामुळे सावजी पदार्थांची चव, रंग आणि पोत प्रदेशानुसार बदलताना दिसतो.

सावजी मसाला तयार करण्याची पद्धतही पारंपरिक आणि वैशिष्ट्यपूर्ण असल्याचे विष्णू मनोहर यांनी स्पष्ट केले. सावजी पदार्थांसाठी मसाले आधी भाजले जातात. त्यानंतर हे मसाले गरम पाण्यात उकळले जातात आणि पुढे पाटा-वरवंट्यावर वाटले जातात. या प्रक्रियेमुळे तयार होणारा रस्सा पातळ असतो. त्यामुळे सावजी पदार्थांचा अस्सल स्वाद केवळ तिखटपणा किंवा तेलाच्या प्रमाणावर अवलंबून नसतो, तर मसाले तयार करण्याच्या पारंपरिक प्रक्रियेलाही त्यामध्ये महत्त्व असते.

आजच्या काळात सावजी म्हणजे अतितिखट आणि तेलाचा तवंग असलेले जेवण अशी एक धारणा तयार झाली आहे. मात्र पारंपरिक पद्धतीने तयार केलेल्या सावजी पदार्थांमध्ये चव आणि मसाल्यांचा समतोल राखला जातो, असे विष्णू मनोहर यांचे म्हणणे आहे. त्यामुळे प्रत्येक सावजी पदार्थाला आरोग्यासाठी अपायकारक ठरवणे योग्य नसल्याचे त्यांचे मत आहे. त्याचवेळी कोणताही पदार्थ किती प्रमाणात आणि कोणत्या पद्धतीने खाल्ला जातो, यालाही महत्त्व असते.

तुकाराम मुंढे यांच्या वक्तव्यानंतर सावजी खाद्यसंस्कृतीवर सुरू झालेल्या चर्चेमुळे नागपूरच्या या प्रसिद्ध खाद्यपरंपरेचा इतिहास आणि पारंपरिक पाककृती पुन्हा चर्चेत आल्या आहेत. सावजी पदार्थांची ओळख केवळ तिखट आणि तेलकट जेवण अशी न राहता त्यामागील पारंपरिक मसाला तयार करण्याची पद्धत, समाजाचा इतिहास आणि प्रदेशानुसार विकसित झालेली खाद्यसंस्कृती समजून घेणेही महत्त्वाचे ठरत आहे. त्यामुळे सावजी पदार्थांबाबत मत व्यक्त करताना त्याच्या पारंपरिक स्वरूपाचा विचार करणे गरजेचे असल्याचे या चर्चेतून अधोरेखित झाले आहे.

Also Read: Pune’s Latest Information
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/

Twitter – https://x.com/NewsDotz

Also Read: Pune’s Latest Information

FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare

About The Author

Sayali Memane

Sayali Memane is a Pune-based journalist at NewsDotz, covering Maharashtra news, current affairs, and trending updates. She focuses on clear, factual, and fast digital reporting, delivering reliable news content tailored for modern audiences across platforms.

See author's posts