International Literacy Day 2025: जाणून घ्या आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिनाचा इतिहास व महत्त्व
८ सप्टेंबर रोजी आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन साजरा होतो.
८ सप्टेंबर रोजी आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन साजरा होतो. १९६५ मध्ये तेहरान येथे झालेल्या परिषदेतून या दिवसाची कल्पना जन्माला आली. UNESCO ने १९६६ मध्ये मान्यता दिली. जाणून घ्या या दिवसाचे महत्त्व.
सायली मेमाणे
पुणे ८ सप्टेंबर २०२५ : ८ सप्टेंबर हा दिवस दरवर्षी आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन म्हणून साजरा केला जातो. जगभरातील नागरिकांना शिक्षणाचे महत्त्व पटवून देणे, निरक्षरतेचे उच्चाटन करणे आणि साक्षर समाजाची निर्मिती घडवून आणणे हा या दिवसाचा प्रमुख उद्देश आहे. शिक्षण हे प्रत्येकाचे मूलभूत हक्क आहे आणि त्याच्याशिवाय समाजात समानता, प्रगती आणि शाश्वत विकास साधणे कठीण आहे.
आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन साजरा करण्याची कल्पना १९६५ मध्ये तेहरान (इराण) येथे झालेल्या जागतिक शिक्षण मंत्र्यांच्या परिषदेतून समोर आली. या परिषदेत निरक्षरता निर्मूलनासाठी जागतिक पातळीवर प्रयत्नांची गरज अधोरेखित करण्यात आली. त्यानंतर UNESCO ने १९६६ मध्ये या दिवसाला अधिकृत मान्यता दिली. ८ सप्टेंबर १९६७ पासून हा दिवस जागतिक स्तरावर साजरा केला जात आहे.
UNESCO च्या आकडेवारीनुसार, अजूनही जगभरातील अनेक देशांमध्ये निरक्षरतेचे प्रमाण मोठे आहे. विशेषतः विकसनशील देशांमध्ये अजूनही लाखो लोकांना वाचन-लेखनाचे प्राथमिक ज्ञान नाही. शिक्षणाच्या अभावामुळे बेरोजगारी, दारिद्र्य, सामाजिक असमानता आणि महिलांविरुद्ध भेदभाव यासारख्या समस्या वाढत आहेत. त्यामुळे प्रत्येकाला गुणवत्तापूर्ण शिक्षण मिळावे यासाठी सातत्याने प्रयत्न होणे आवश्यक आहे.
या दिवसाचे महत्त्व केवळ वाचन-लेखनापुरते मर्यादित नाही. आधुनिक काळात डिजिटल साक्षरतेचे महत्त्वही वाढले आहे. इंटरनेट आणि तंत्रज्ञानाच्या युगात नागरिकांनी डिजिटल माध्यमांवर माहिती योग्य प्रकारे वापरणे, सुरक्षितता जपणे आणि तंत्रज्ञानाचा योग्य फायदा करून घेणे हे देखील अत्यावश्यक ठरते. त्यामुळे आज आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन हा पारंपरिक शिक्षणाबरोबरच डिजिटल साक्षरतेबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठीही उपयुक्त ठरत आहे.
भारतासारख्या देशात शिक्षण हा विकासाचा सर्वात मोठा आधार आहे. शिक्षणाच्या माध्यमातूनच समाजातील दुर्बल घटकांना सबलीकरण मिळते. मुलींना शिक्षणाची संधी दिल्यास त्या केवळ कुटुंब नव्हे तर समाज आणि राष्ट्रालाही सक्षम बनवतात. त्यामुळे सरकार आणि स्वयंसेवी संस्था साक्षरतेसाठी विविध मोहीमा राबवत आहेत.
आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन हा प्रत्येकाला शिक्षणाची उपलब्धता करून देण्यासाठी एक प्रेरणादायी दिवस आहे. शिक्षण ही फक्त वैयक्तिक प्रगतीसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण समाजाच्या उन्नतीसाठी आवश्यक गोष्ट आहे. न्याय्य, शांततापूर्ण आणि शाश्वत समाज निर्माण करण्यासाठी शिक्षणापेक्षा महत्त्वाचे साधन दुसरे नाही.
