डिजिटल जनगणना 2026: 34 लाख कर्मचारी स्मार्टफोनवरून माहिती संकलन
34 लाख कर्मचारी स्मार्टफोनवरून माहिती संकलन
पुढील वर्षी होणारी जनगणना भारतातील पहिली पूर्णपणे डिजिटल जनगणना ठरणार आहे. 34 लाख कर्मचारी स्मार्टफोनद्वारे माहिती संकलन करतील.
सायली मेमाणे
पुणे ८ सप्टेंबर २०२५ : पुढील वर्षी सुरू होणारी जनगणना भारतातील इतिहासात पहिल्यांदाच पूर्णपणे डिजिटल स्वरूपात पार पडणार आहे. या नव्या प्रणालीअंतर्गत देशभरातील 34 लाख जनगणना कर्मचारी त्यांच्या स्वतःच्या स्मार्टफोनवरून माहिती संकलन करतील. ही डिजिटल पद्धत पारंपरिक कागदी फॉर्मऐवजी वापरली जाणार आहे, ज्यामुळे संकलित माहिती अधिक वेगवान, अचूक आणि सुरक्षित होईल, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
भारतीय रजिस्ट्रार जनरलच्या मार्गदर्शनाखाली नेमलेले पर्यवेक्षक आणि कर्मचारी अँड्रॉइड किंवा आयओएस ऑपरेटिंग सिस्टम चालवणाऱ्या स्मार्टफोनच्या माध्यमातून जनगणना करणार आहेत. प्रत्येक कर्मचारी एका विशेष अॅपच्या मदतीने माहिती संकलन करेल आणि ही माहिती थेट केंद्रीय सर्व्हरवर हस्तांतरित केली जाईल. त्यामुळे माहिती संकलन आणि डेटाचे व्यवस्थापन दोन्ही अधिक पारदर्शक आणि विश्वासार्ह होणार आहे.
ही डिजिटल जनगणना पारंपरिक पद्धतीच्या तुलनेत अनेक बाबींमध्ये प्रगत ठरेल. आधीच्या जनगणनेत कर्मचारी कागदफॉर्म भरत असत आणि नंतर माहिती केंद्रांमध्ये जमा करून डेटा एन्ट्री करावा लागे, ज्यामुळे वेळखाऊ प्रक्रिया आणि त्रुटींचा धोका वाढत असे. मात्र स्मार्टफोनवरून थेट माहिती संकलित केल्यामुळे वेळ वाचेल आणि डेटा अचूक राहील.
याशिवाय, डिजिटल पद्धतीमुळे माहिती संकलन सुरक्षित राहील. सर्व डेटा एन्क्रिप्टेड स्वरूपात केंद्रीय सर्व्हरवर पाठविला जाणार असल्यामुळे कोणत्याही प्रकारच्या गैरवापर किंवा चोरीचा धोका कमी होईल. नागरिकांना देखील त्यांच्या माहितीवर नियंत्रण राहील, कारण प्रत्येक माहिती नोंदीची अद्ययावत स्थिती अॅपवरून पाहता येईल.
या डिजिटल जनगणनेमुळे भविष्यातील धोरण निर्धारण, संसाधन वितरण, शहर नियोजन, आरोग्य आणि शिक्षण यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये अचूक आकडेवारीच्या आधारे निर्णय घेणे सुलभ होईल. सरकारी योजनांचा परिणाम मोजण्यासाठीही ही पद्धत प्रभावी ठरेल.
भारतातील 34 लाख जनगणना कर्मचार्यांनी स्मार्टफोनवरून माहिती संकलन करण्याचा हा उपक्रम देशातील तंत्रज्ञानाचा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा म्हणून गणला जात आहे. या नव्या डिजिटल प्रणालीमुळे भविष्याच्या जनगणना प्रक्रियेवरही सकारात्मक परिणाम होईल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
सरकारकडून नागरिकांना ही जनगणना पारदर्शक आणि सुरक्षित राहील याची हमी दिली आहे. नागरिकांनी देखील त्यांच्या माहितीची योग्य प्रकारे नोंद सुनिश्चित करण्यासाठी योग्य सहकार्य करणे आवश्यक आहे.
सर्वंकषित पद्धतीने डिजिटल जनगणना केल्याने माहिती संकलन अधिक वेगवान, अचूक आणि सुरक्षित होईल, तसेच देशातील लोकसंख्येच्या बदलत्या आकडेवारीवर आधारित धोरणे आखणे सुलभ होईल. ही पद्धत भविष्यातील डिजिटल उपक्रमांसाठी मार्गदर्शक ठरेल.
