Mumbai Dahi Handi: मातीची मैदाने गायब काँक्रीटच्या रस्त्यांवर गोविंदा पथकांचा धोकादायक सराव
Mumbai Dahi Handi: मातीची मैदाने गायब काँक्रीटच्या रस्त्यांवर गोविंदा पथकांचा धोकादायक सराव
मुंबईतील मातीची मैदाने कमी झाल्याने गोविंदा पथकांना काँक्रीटच्या रस्त्यांवर दहीहंडीचा सराव करावा लागत आहे. मॅटचा खर्च परवडत नसल्याने छोट्या पथकांसमोर सुरक्षेचे आव्हान आहे.
पुणे 26 ऑगस्ट 2026 : गोकुळाष्टमी आणि दहीहंडी उत्सव जवळ येताच मुंबईच्या विविध भागांमध्ये गोविंदा पथकांचा सराव सुरू झाला आहे. मात्र, वाढते शहरीकरण, मोकळ्या जागांची कमतरता आणि मातीची मैदाने कमी झाल्यामुळे अनेक पथकांना काँक्रीटच्या रस्त्यांवर किंवा इमारतींच्या आवारात मानवी मनोरे रचण्याचा सराव करावा लागत आहे. कठीण पृष्ठभागावर सुरू असलेल्या या सरावामुळे गोविंदांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.
पवईतील गावठाण परिसरात रात्री गोविंदा पथकाचा सराव सुरू होताच घोषणांनी वातावरण दणाणून जाते. प्रशिक्षकाच्या शिट्टीनंतर गोविंदा एकमेकांच्या खांद्यावर चढत थर रचण्याचा प्रयत्न करतात. पकड मजबूत ठेवणे, शरीराचा समतोल राखणे आणि प्रशिक्षकाची कमांड अचूकपणे पाळणे या सूचना त्यांना वारंवार दिल्या जातात. मात्र, पायाखाली माती किंवा सुरक्षित मॅट नसून काँक्रीटचा कठीण रस्ता असल्याने प्रत्येक चूक गंभीर दुखापतीचे कारण ठरू शकते.
दहीहंडीतील मानवी मनोरा उभारताना ताकद आणि कौशल्याबरोबरच समन्वय अत्यंत महत्त्वाचा असतो. खालच्या थरातील गोविंदांवर मोठा भार येतो, तर वरच्या थरातील तरुण आणि लहान गोविंदांना उंचीवर संतुलन राखावे लागते. एखाद्या सदस्याचा तोल गेल्यास संपूर्ण मनोरा कोसळण्याची शक्यता असते. मातीच्या मैदानावर पडल्यास दुखापतीची तीव्रता तुलनेने कमी राहू शकते; परंतु काँक्रीटवर डोके, हात, पाय किंवा पाठीला गंभीर इजा होण्याचा धोका अधिक असतो.
मुंबईत मोकळी मैदाने कमी झाल्याने गोविंदा पथकांना सरावासाठी पर्यायी जागा शोधावी लागत आहे. दहीहंडी हा प्रामुख्याने गल्लीबोळांमध्ये साजरा होणारा उत्सव असल्याने अनेक स्थानिक पथके इमारतीखाली, सोसायटीच्या परिसरात किंवा रस्त्यांवर सराव करतात. या जागा सहज उपलब्ध असल्या तरी मानवी मनोरे उभारण्यासाठी आवश्यक असलेली मोकळी आणि सुरक्षित जागा तेथे अनेकदा नसते.
सरावासाठी सुरक्षा मॅट वापरण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. मॅटमुळे मनोरा कोसळल्यानंतर गोविंदाला थेट कठीण जमिनीवर आदळण्यापासून काही प्रमाणात संरक्षण मिळू शकते. मात्र, मुंबईतील लहान आणि आर्थिकदृष्ट्या मर्यादित पथकांसमोर मॅटचा खर्च ही मोठी अडचण आहे. मॅट विकत घेणे किंवा नियमित सरावासाठी भाड्याने आणणे अनेक पथकांना परवडत नसल्याचे सांगण्यात येते.
परिणामी, सुरक्षित सरावाची आवश्यकता आणि पथकांची आर्थिक क्षमता यामध्ये मोठी तफावत निर्माण झाली आहे. आर्थिकदृष्ट्या सक्षम मंडळांकडे मॅट, सुरक्षा उपकरणे, प्रशिक्षक आणि वैद्यकीय मदतीची व्यवस्था असते. छोट्या पथकांकडे मात्र मर्यादित निधी असल्याने सदस्यांच्या अनुभवावर आणि एकमेकांनी घेतलेल्या खबरदारीवर अधिक अवलंबून राहावे लागते.
सरावादरम्यान एका गोविंदाला दुखापत झाल्यानंतर त्याच्यावर केईएम रुग्णालयात उपचार सुरू असल्याचे वृत्त आहे. या घटनेमुळे सरावाच्या ठिकाणी मॅट, प्रथमोपचार पेटी, प्रशिक्षित स्वयंसेवक आणि आपत्कालीन वैद्यकीय संपर्काची व्यवस्था असण्याची गरज पुन्हा अधोरेखित झाली आहे. प्रत्येक थर उभारण्यापूर्वी सदस्यांची क्षमता तपासणे आणि थकवा किंवा दुखापत असलेल्या गोविंदाला सरावापासून दूर ठेवणेही आवश्यक आहे.
दहीहंडी समन्वय समितीचे कमलेश भोईर यांच्या म्हणण्यानुसार, मैदानांची संख्या कमी झाल्याने अनेक पथके रस्त्यांवर किंवा इमारतींखाली सराव करतात. क्षमता असलेली पथके मॅटचा वापर करतात. मात्र, मॅट उपलब्ध असो वा नसो, सर्व पथकांना आवश्यक खबरदारी घेण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. उत्सवादरम्यान कोणतीही दुर्घटना घडू नये, यावर समितीचा भर असल्याचे त्यांनी सांगितले.
गोविंदा पथकांचा सराव गोकुळाष्टमीपर्यंत सुरू राहणार आहे. त्यामुळे महापालिका, स्थानिक प्रशासन, दहीहंडी समन्वय समिती आणि आयोजकांनी छोट्या पथकांना सुरक्षित जागा किंवा मॅट उपलब्ध करून देण्याबाबत विचार करण्याची गरज आहे. उत्साह आणि परंपरा कायम राखताना प्रत्येक गोविंदाची सुरक्षितता सर्वोच्च प्राधान्य असणे आवश्यक आहे.
Also Read: Pune’s Latest Information
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
About The Author
