TDS Collection Boost: टीडीएसमुळे कर संकलनात मोठी वाढ; करदात्यांचा आधार 17% ने वाढला

CBDT Data: टीडीएस संकलनामुळे कर महसुलात मोठी वाढ. 2024-25 निर्धारण वर्षात करदात्यांची संख्या 17% ने वाढून 116.1 दशलक्ष; रिटर्न फाइलिंगमध्ये 5.9% वाढ.

सायली मेमाणे

पुणे २८ नोव्हेंबर २०२५ : देशातील कर संकलनात टीडीएस प्रणालीने महत्त्वाची भूमिका बजावत मोठा ‘सुपर बूस्ट’ दिल्याचे केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळाच्या (CBDT) ताज्या आकडेवारीवरून स्पष्ट झाले आहे. 2024-25 या कर निर्धारण वर्षातील डेटानुसार, आर्थिक वर्ष 2023-24 मधील उत्पन्नावर आधारित एकूण करदात्यांचा आधार 17% ने वाढला असून तो आता 116.1 दशलक्षांवर पोहोचला आहे. वाढत्या डिजिटल पेमेंट्स, औपचारिक अर्थव्यवस्थेत वाढ आणि ट्रान्सपरन्सी यामुळे टीडीएस संकलनात सातत्याने वाढ होत आहे.

CBDT ने जाहीर केलेल्या या आकडेवारीनुसार, जरी करदात्यांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली असली, तरी रिटर्न फाइलिंगची संख्या तुलनेने मंद गतीने वाढताना दिसते. 2024-25 साठी एकूण रिटर्न फाईलिंग 8.08 दशलक्ष नोंदवली गेली असून ही वाढ केवळ 5.9% आहे. म्हणजेच करदात्यांचा आधार वाढत असला तरी सर्वच नवीन करदाते प्रत्यक्ष रिटर्न फाइल करत नाहीत. तज्ज्ञांच्या मते यामागे अनेक कारणे आहेत – डिजिटल सिस्टीममध्ये नवीन करदात्यांचा समावेश, पगारदार वर्गातील स्रोतावर कर कपात (TDS), तसेच काही करदाते सरळ TDS वर आधारित नोंदणीमध्ये येतात पण स्वतंत्र रिटर्न फाइल करत नाहीत.

टीडीएसच्या माध्यमातून कर संकलनात मोठी वाढ झाल्याचे अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे. डिजिटल व्यवहार वाढल्यामुळे प्रत्येक व्यवहाराची नोंद प्रणालीत दिसू लागली आहे. यामुळे कर विभागाला उत्पन्नाचे ट्रॅकिंग सोपे झाले आहे. पगार, बँक व्याज, शेअर बाजारातील व्यवहार, रिअल इस्टेट व्यवहार आणि विविध सेवा क्षेत्रातील पेमेंट्सवर TDS लागू होतो. त्यामुळे स्वतःहून रिटर्न न भरले तरी करकपातीतून महसूल सरकारकडे पोहोचतो.

CBDT अधिकाऱ्यांच्या मते, करदाते वाढणे हे अर्थव्यवस्थेतील पारदर्शकता आणि औपचारिकतेचे लक्षण आहे. विशेषतः गेल्या काही वर्षांत डिजिटल पेमेंट्समध्ये झालेल्या प्रचंड वाढीमुळे कर संरचनेत मोठा बदल झाला आहे. TDS ही प्रणाली आपोआप महसूल जमा करून देते, त्यामुळे कर चुकवेगिरी कमी होते आणि सरकारचा कॅशफ्लो स्थिर राहतो.

परंतु रिटर्न फाइलिंगची वाढ कमी असणे ही एक चिंतेची बाब म्हणूनही पाहिली जात आहे. रिटर्न फाइल केल्यास करदात्यांना सवलती, रिफंड्स आणि आर्थिक पारदर्शकता मिळते. शिवाय रिटर्न फाइल करणे ही कायदेशीर जबाबदारीही आहे. त्यामुळे सरकारने नवीन करदात्यांना रिटर्न फाइलिंगकडे प्रोत्साहन देण्यावर भर देणे आवश्यक आहे, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.

देशातील कर संकलनाचे संरचनात्मक स्वरूपही या आकडेवारीतून स्पष्ट होते. मोठा कर महसूल TDS मार्गे येत असला, तरी सरळ-सरळ रिटर्न फाइल करणाऱ्या करदात्यांची संख्या तुलनेने मर्यादित राहते. अनेक आर्थिक व्यवहारांवर TDS लागू होत असल्याने कर विभागाला विस्तृत आर्थिक नोंदी प्राप्त होतात आणि त्यानुसार कर प्रशासन अधिक प्रभावीपणे कार्य करू शकते.

एकंदरीत, ताज्या CBDT आकडेवारीनुसार करदात्यांचा पाया मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे, TDS संकलनामुळे कर महसुलात स्थिर वाढ होत आहे आणि अर्थव्यवस्था अधिक औपचारिक बनत आहे. मात्र रिटर्न फाइलिंगची संख्या वाढवण्यासाठी जागरूकता आणि कर शिक्षण मोहिमा पुरेशा प्रमाणात राबवण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञ सुचवतात.

आगामी काळात TDS आधारित करसंकलन आणखी वाढण्याची शक्यता आहे आणि यामुळे सरकारच्या महसुलात स्थिरता येण्यास मदत होणार आहे.

Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz

Also Read: Pune’s Latest Information

FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare

About The Author

Sayali Memane

Sayali Memane is a Pune-based journalist at NewsDotz, covering Maharashtra news, current affairs, and trending updates. She focuses on clear, factual, and fast digital reporting, delivering reliable news content tailored for modern audiences across platforms.

See author's posts