Toll Tax Relief: नितीन गडकरींची मोठी घोषणा; एका वर्षात टोल बूथ संपणार, देशात नवी इलेक्ट्रॉनिक टोल प्रणाली

नितीन गडकरींनी लोकसभेत जाहीर केले—देशातील सर्व टोल बूथ एका वर्षात हटणार. इलेक्ट्रॉनिक टोल कलेक्शन संपूर्ण देशभर लागू. FASTag नसलेल्या वाहनांसाठीही नवा नियम; UPI पेमेंटवर केवळ 1.25 पट शुल्क.

४ डिसेंबर २०२५ : देशातील वाहनचालकांकरिता दिलासादायक बातमी केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांनी लोकसभेत दिली आहे. टोल प्रणालीसंदर्भात अनेक वर्षांपासून नागरिक आणि वाहनचालक तक्रारी करत असून, अखेर यावर मोठा निर्णय घेत सरकारने संपूर्ण देशातील टोल कलेक्शन व्यवस्था बदलण्याची तयारी केली आहे. येत्या एका वर्षात देशातील सर्व टोल बूथ हटवले जातील आणि त्याऐवजी अत्याधुनिक इलेक्ट्रॉनिक टोल प्रणाली लागू केली जाईल, अशी घोषणा गडकरी यांनी केली.
सध्या देशातील टोल नाक्यांवर वाहनांच्या मोठ्या रांगा लागतात, ज्यामुळे वेळेचा अपव्यय, वाहतूक कोंडी आणि इंधन वाया जाण्याची समस्या निर्माण होते. अनेक ठिकाणी स्फोटक वाद, भांडणे आणि गैरव्यवहारही घडत असतात. अशा पार्श्वभूमीवर ही घोषणा वाहनधारकांसाठी मोठा दिलासा आहे. गडकरींनी स्पष्ट केले की नवीन ‘इलेक्ट्रॉनिक टोल कलेक्शन’ प्रणालीमुळे वाहनांना टोल नाक्यावर थांबण्याची गरज भासणार नाही. वाहन जाताना टोल आपोआप वसूल केला जाईल, ज्यामुळे वाहतूक वाहने सहजतेने पुढे जाऊ शकतील.
ही नवी प्रणाली देशभरात लागू करण्यापूर्वी ती प्रायोगिक स्वरूपात 10 ठिकाणी सुरू करण्यात आली आहे. या चाचणीत मिळालेल्या सकारात्मक प्रतिसादानंतर पुढील एका वर्षात ती संपूर्ण देशात लागू केली जाईल. सध्या राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI) 10 लाख कोटी रुपयांच्या 4,500 हून अधिक महामार्ग प्रकल्पांवर काम करत आहे. आधुनिक महामार्गांसोबत आधुनिक टोल प्रणाली ही अत्यावश्यक असल्याचे गडकरी यांनी सांगितले.
टोल कलेक्शन सुव्यवस्थित करण्यासाठी नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) ने NETC—National Electronic Toll Collection—हा कार्यक्रम विकसित केला आहे. या प्रणालीद्वारे टोल थेट FASTag किंवा इतर इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातून कपात केला जाईल.
FASTag नसलेल्या वाहनांसाठीही नवा नियम लागू झाला आहे. यापूर्वी FASTag नसेल किंवा तो कार्यरत नसेल तर वाहनधारकाला दुप्पट रोख शुल्क (2X) भरावे लागत होते. परंतु 15 नोव्हेंबरपासून लागू झालेल्या नवीन नियमानुसार, UPI द्वारे पेमेंट केल्यास केवळ 1.25 पट टोल शुल्क भरावे लागेल. या निर्णयामुळे अनेक वाहनधारकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.
लोकसभेत बोलताना गडकरी यांनी देशातील प्रदूषणावर आणि इंधनाच्या भविष्यावरही महत्त्वाचे वक्तव्य केले. हायड्रोजन हेच भविष्यातील इंधन असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले आणि स्वतः टॉयोटा मिराई या हायड्रोजन इंधन-सेल कारचा वापर करत असल्याचे सांगितले. केंद्र सरकार पर्यायी इंधनांना प्रोत्साहन देत आहे, ज्यामुळे देशातील प्रदूषण कमी होण्यास मदत होणार आहे.
टोल संदर्भातील ही मोठी घोषणा वाहनचालक, वाहतूक क्षेत्र आणि लॉजिस्टिक उद्योगासाठी क्रांतिकारी ठरणार आहे. टोल बूथ हटवल्यानंतर रस्त्यांवरील कोंडी कमी होईल, प्रवासाचा वेळ लक्षणीयरीत्या घटेल आणि देशातील महामार्ग प्रणाली अधिक वेगवान व आधुनिक बनेल.
एकूणच, नितीन गडकरी यांनी केलेली घोषणा देशातील वाहतूक प्रणालीत ऐतिहासिक बदल घडवून आणणार आहे. तंत्रज्ञान-आधारित टोल वसुली, FASTag–UPI पेमेंटचे नवे नियम आणि टोल बूथमुक्त भारत ही कल्पना आता प्रत्यक्षात उतरू लागली आहे.