छठ पूजेनंतर यमुना नदीत प्रदूषण वाढले; धार्मिक विधी आणि राजकीय आरोपांच्या पार्श्वभूमीवर चिंता वाढली
छठ पूजेनंतर यमुना नदीत प्रदूषण वाढले; धार्मिक विधी आणि राजकीय आरोपांच्या पार्श्वभूमीवर चिंता वाढली
छठ पूजेनंतर दिल्लीतील यमुना नदीतील प्रदूषण पातळी वाढली आहे. लाखो भाविकांच्या स्नान-विधी आणि अर्पणामुळे नदीत सेंद्रिय कचऱ्याचे प्रमाण वाढले असून, पर्यावरण तज्ज्ञांनी आरोग्य धोक्याबाबत इशारा दिला आहे.
सायली मेमाणे
पुणे ३० ऑक्टोबर २०२५ : दिल्लीसह उत्तर भारतात दरवर्षी उत्साहात साजरी होणाऱ्या छठ पूजेच्या पार्श्वभूमीवर यंदा धार्मिक उत्साहाबरोबरच पर्यावरणीय चिंता पुन्हा एकदा समोर आली आहे. २५ ते २८ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान भारत आणि परदेशातील लाखो भाविकांनी जलाशयांमध्ये सूर्यदेवाला अर्घ्य देत आणि उपवास पाळत छठ पूजा साजरी केली. मात्र या धार्मिक विधी संपल्यानंतर यमुना नदीतील प्रदूषणाची पातळी चिंताजनकरीत्या वाढल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
दिल्लीतील प्रमुख घाटांवर हजारो लोकांनी स्नान आणि अर्पण विधी केले. भाविकांनी फळे, धान्य, अगरबत्ती, कपडे आणि इतर धार्मिक साहित्य नदीत अर्पण केले, ज्यामुळे पाण्यात सेंद्रिय कचरा, प्लास्टिक आणि धोकादायक रसायनांचे प्रमाण वाढले आहे. पूजनानंतर नदीत तयार झालेल्या फेसाच्या मोठ्या थरांनी नागरिकांमध्ये आणि पर्यावरण संस्थांमध्ये चिंता वाढवली आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी देशभरातील नागरिकांना छठ पूजेच्या शुभेच्छा दिल्या आणि आरोग्य, समृद्धी, आणि पर्यावरण संरक्षणाचे महत्त्व अधोरेखित केले. दरम्यान, दिल्लीच्या मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता यांनी या उत्सवासाठी १,००० पेक्षा अधिक घाटांची व्यवस्था केली असल्याचे सांगितले. भाजपा प्रशासनाने यमुना स्वच्छतेसाठी विशेष मोहीम हाती घेतल्याचा दावा केला असला, तरी विरोधकांनी या दाव्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.
आम आदमी पार्टी (AAP) आणि काँग्रेस ने भाजपवर आरोप केला की, यमुना नदी स्वच्छ करण्याऐवजी कृत्रिम तलाव तयार करून धार्मिक विधींसाठी “फिल्टर केलेले पाणी” वापरण्यात आले. त्यामुळे मूळ नदीत प्रदूषण वाढत असतानाच सरकारने जनतेची दिशाभूल केली, असा आरोप करण्यात आला.
पर्यावरण तज्ज्ञांच्या मते, छठ पूजेनंतर यमुना नदीतील पाण्यात सेंद्रिय आणि रासायनिक घटकांचे प्रमाण वाढते. पूजा साहित्य, प्लास्टिक पिशव्या, फुले आणि इतर कचऱ्यामुळे नदीत ऑक्सिजनची पातळी कमी होते, ज्याचा परिणाम जलचरांवर आणि मानवी आरोग्यावर होतो. दिल्ली प्रदूषण नियंत्रण समिती (DPCC) च्या प्राथमिक अहवालानुसार, पूजनानंतर नदीतील बायोकेमिकल ऑक्सिजन डिमांड (BOD) पातळी नेहमीपेक्षा दुप्पट झाली आहे.
तज्ज्ञांनी प्रशासनाला आवाहन केले आहे की, धार्मिक भावना अबाधित ठेवत पर्यावरण रक्षणासाठी उपाययोजना राबविण्याची गरज आहे. नैसर्गिक नदीऐवजी कृत्रिम टाक्यांमध्ये पूजन करण्याची व्यवस्था, जैवविघटनशील साहित्याचा वापर आणि प्लास्टिकबंदी कडकपणे अमलात आणल्यास परिस्थिती सुधारू शकते.
सध्या यमुना नदीतील प्रदूषण वाढल्याने परिसरात दुर्गंधी पसरली असून, पाण्याचा वापर करणाऱ्या नागरिकांमध्ये आरोग्यविषयक तक्रारी वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. प्रशासनाने तत्काळ स्वच्छता मोहीम सुरू करण्याचे आदेश दिले आहेत.
छठ पूजेच्या निमित्ताने धार्मिक एकतेचा आणि सांस्कृतिक परंपरेचा गौरव जपताना, पर्यावरण संवर्धनाचाही समतोल राखणे गरजेचे असल्याचे पर्यावरण संस्थांनी नमूद केले आहे.
