शालेय पाठ्यपुस्तकात समाविष्ट करण्यात आला चाईल्ड हेल्पलाइन नंबर; बाललैंगिक अत्याचाराविरोधात महत्त्वाचं पाऊल
शालेय पाठ्यपुस्तकात समाविष्ट करण्यात आला चाईल्ड हेल्पलाइन नंबर
शालेय पाठ्यपुस्तकांमध्ये चाइल्ड हेल्पलाइन 1098 समाविष्ट; बाललैंगिक अत्याचाराविरोधात विद्यार्थ्यांसाठी त्वरित मदतीची सुविधा सुरू.
सायली मेमाणे
५ जुलै २०२५ : भारतीय शिक्षण व्यवस्थेतील एक महत्त्वपूर्ण आणि स्वागतार्ह बदल घडत आहे. मुलांच्या सुरक्षिततेसाठी, महाराष्ट्र शासनाने शाळेतील पाठ्यपुस्तकांमध्ये चाईल्ड हेल्पलाइन क्रमांक 1098 चा स्पष्टपणे समावेश करण्याचा निर्णय घेतला आहे. बाल लैंगिक अत्याचार, छळ, हिंसाचार यांसारख्या गंभीर समस्यांना वेळीच आळा बसावा, मुलांना त्वरित मदत मिळावी आणि त्यांच्यात जागरूकता निर्माण व्हावी, हा या निर्णयामागील उद्देश आहे.
सुरुवात प्राथमिक शाळांपासून
माहितीनुसार, या उपक्रमाची सुरुवात पहिली ते पाचवीपर्यंतच्या इयत्तांपासून करण्यात आली आहे. बालकांच्या वाचन सुलभतेनुसार आणि त्यांच्या समजुतीनुसार 1098 नंबरचे स्पष्टीकरणही पुस्तकात सोप्या भाषेत करण्यात आले आहे. हे प्रबोधन मुलांना आपत्कालीन परिस्थितीत मदत घेण्याचे धाडस देईल.
INSIGHT: चाईल्ड हेल्पलाइन 1098 काय आहे?
चाईल्ड हेल्पलाइन 1098 ही टोल-फ्री सेवा आहे, जी 24×7 काम करत असून, बालहक्क संरक्षण आणि त्वरित मदत यासाठी देशभरातील मुलांसाठी उपलब्ध आहे. ही सेवा ‘चाइल्डलाइन इंडिया फाउंडेशन’ द्वारे चालवली जाते. जेव्हा एखादा विद्यार्थी 1098 वर कॉल करतो, तेव्हा प्रशिक्षित समुपदेशक त्याच्याशी गोपनीयतेतून संवाद साधतो आणि संबंधित पोलीस, बालकल्याण समिती, सामाजिक कार्यकर्ते यांच्याशी समन्वय साधतो.
शाळांमध्ये बालसुरक्षेसंदर्भात शाश्वत संवाद
बाल लैंगिक अत्याचार, मानसिक छळ, जबरदस्ती, दुर्लक्ष किंवा घरगुती हिंसाचाराचे बळी ठरणाऱ्या मुलांसाठी 1098 एक आधारस्तंभ ठरत आहे. मात्र अनेकांना याबद्दल माहिती नसते. त्यामुळेच पाठ्यपुस्तकातून मुलांना लहान वयातच कायदेशीर मदतीच्या पर्यायाची जाणीव व्हावी, हा यामागील उद्देश आहे.
यामुळे शिक्षक, पालक आणि विद्यार्थ्यांमध्ये संवेदनशील संवाद घडून येईल आणि पीडित विद्यार्थी थेट योग्य मदतीपर्यंत पोहोचू शकतील.
वाढती बाल अत्याचार प्रकरणं आणि सरकारचा प्रतिसाद
राष्ट्रीय बाल हक्क संरक्षण आयोग (NCPCR) आणि POCSO कायद्यानुसार, भारतात दररोज सरासरी 100 पेक्षा जास्त बाल लैंगिक अत्याचाराची प्रकरणं नोंदवली जातात. शाळा ही केवळ शिक्षण देणारी संस्था नसून ती मुलांच्या समग्र विकासाचं केंद्र असते. त्यामुळे अशा गंभीर विषयांची जाणीव शालेय वयातच करून देणं आवश्यक आहे.
पालक आणि शिक्षकांचं समन्वय
या उपक्रमाला यशस्वी करण्यासाठी फक्त पुस्तकी माहिती पुरेशी नाही. शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांशी संवाद साधावा, पालकांनीही घरी त्यांच्या मुलांशी मैत्रीपूर्ण संवाद ठेवावा, अशी अपेक्षा आहे. 1098 नंबर फक्त आपत्कालीन मदत नव्हे, तर बालसुरक्षा आणि मानसिक आरोग्यासाठी महत्त्वाचा दुवा आहे.
मुख्य मुद्दे (Bullets):
➤ चाईल्ड हेल्पलाइन 1098 चा शालेय पुस्तकांत समावेश
➤ मुलांवर होणाऱ्या अत्याचारांना वेळीच मदतीचा पर्याय
➤ शाळांमध्ये संवेदनशीलता आणि सुरक्षा यावर लक्ष
➤ चाईल्डलाइन सेवा 24×7 गोपनीय आणि त्वरित
➤ शिक्षक, पालक, समाजाचा समन्वय गरजेचा
