देशातील पहिली हायड्रोजन ट्रेन रुळावर डिझेल-विजेशिवाय कशी धावते? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
देशातील पहिली हायड्रोजन ट्रेन रुळावर डिझेल-विजेशिवाय कशी धावते? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
भारताची पहिली हायड्रोजन ट्रेन हरियाणातील जींद-सोनीपत मार्गावर धावली. हायड्रोजन फ्युएल सेल तंत्रज्ञान, वेग, क्षमता आणि पर्यावरणपूरक वैशिष्ट्ये जाणून घ्या.
पुणे १७ जुलै २०२६ : भारतीय रेल्वेने हरित आणि शाश्वत वाहतुकीच्या दिशेने ऐतिहासिक पाऊल टाकत देशातील पहिली हायड्रोजन पॅसेंजर ट्रेन सुरू केली आहे. या उपक्रमामुळे भारत आता हायड्रोजन रेल्वे तंत्रज्ञान विकसित करणाऱ्या जर्मनी, फ्रान्स, इटली, चीन आणि जपानसारख्या प्रगत देशांच्या यादीत सहभागी झाला आहे. पर्यावरणपूरक वाहतुकीला चालना देणाऱ्या या रेल्वेमुळे भविष्यात कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यास मोठी मदत होणार आहे.
देशातील पहिली हायड्रोजन ट्रेन हरियाणातील जींद ते सोनीपत या सुमारे ८९ किलोमीटर मार्गावर सुरू करण्यात आली आहे. या मार्गावर पांडू पिंडारा जंक्शन, ललित खेरा, भांभेवा आणि गोहाना या स्थानकांवर ट्रेन थांबणार आहे. भारतीय रेल्वेचे नेटवर्क अधिक पर्यावरणस्नेही करण्याच्या दृष्टीने हा महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
या ट्रेनचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ती पारंपरिक डिझेल इंजिन किंवा ओव्हरहेड वीजवाहिन्यांवर अवलंबून नाही. ट्रेनमध्ये हायड्रोजन फ्युएल सेल तंत्रज्ञान वापरण्यात आले आहे. या तंत्रज्ञानात हायड्रोजन आणि वातावरणातील ऑक्सिजन यांची रासायनिक प्रक्रिया होऊन वीज तयार होते. ही वीज मोटर्सना ऊर्जा पुरवते आणि त्याद्वारे ट्रेन धावते. या प्रक्रियेत कार्बन डायऑक्साइड किंवा धूर तयार होत नाही. केवळ पाण्याची वाफ आणि उष्णता बाहेर पडत असल्याने ही प्रणाली पर्यावरणासाठी सुरक्षित मानली जाते.
ही संपूर्ण ट्रेन ‘मेक इन इंडिया’ उपक्रमांतर्गत भारतातच विकसित करण्यात आली आहे. रेल्वेच्या संशोधन संस्था RDSO ने तांत्रिक निकष तयार केले असून, मेधा सर्वो ड्राइव्ह्सने कोच इंटिग्रेशनची जबाबदारी पार पाडली आहे. तर चेन्नई येथील इंटिग्रल कोच फॅक्टरी (ICF) मध्ये ट्रेनची रचना आणि निर्मिती करण्यात आली आहे.
हायड्रोजन ट्रेनमध्ये एकूण १० डबे असून त्यामध्ये २ हायड्रोजन पॉवर कार आणि ८ प्रवासी डबे आहेत. सुमारे ३,२०० हॉर्स पॉवर क्षमतेच्या प्रोपल्शन प्रणालीमुळे ही ट्रेन प्रभावी वेगाने धावू शकते. ट्रेनची एकूण प्रवासी क्षमता सुमारे २,६०० असून ६८२ आसनांची व्यवस्था उपलब्ध आहे. कमाल वेग ताशी ११० किलोमीटर इतका डिझाइन करण्यात आला असून प्रारंभी ती सरासरी ७५ किलोमीटर प्रतितास वेगाने धावणार आहे.
या ट्रेनसाठी हरियाणातील जींद येथे विशेष हायड्रोजन रिफ्युएलिंग स्टेशन उभारण्यात आले आहे. येथे ३५० बार दाबाने हायड्रोजन इंधन भरण्याची सुविधा उपलब्ध करण्यात आली आहे. हायड्रोजनचा वापर सुरक्षित राहावा यासाठी ट्रेनमध्ये गॅस गळती शोधणारे सेन्सर्स, स्वयंचलित लीक डिटेक्शन प्रणाली, अग्निसुरक्षा यंत्रणा, धूर शोधक आणि अत्याधुनिक व्हेंटिलेशन प्रणाली बसवण्यात आली आहे.
भारतीय रेल्वेच्या या यशस्वी प्रयोगानंतर भविष्यात कालका-शिमला यांसारख्या ऐतिहासिक आणि पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वाच्या मार्गांवरही हायड्रोजन ट्रेन सुरू करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. पर्यावरण संरक्षण, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि स्वदेशी उत्पादन यांचा संगम असलेली ही ट्रेन भारतीय रेल्वेसाठी नव्या युगाची सुरुवात मानली जात आहे.
Also Read: Pune’s Latest Information
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare
About The Author
