छत्रपती संभाजीनगरात हृदय पिळवटणारी घटना; मानवी हस्तक्षेपामुळे मादी बिबट्याने पिल्लांना नाकारले, दोन बछड्यांची नागपूरला रवानगी
छत्रपती संभाजीनगरात हृदय पिळवटणारी घटना; मानवी हस्तक्षेपामुळे मादी बिबट्याने पिल्लांना नाकारले, दोन बछड्यांची नागपूरला रवानगी
वैजापूर तालुक्यात 22 दिवसांचे दोन बिबट्या पिल्ले हाताळल्याने त्यांच्या अंगावर मानवी गंध टिकला. त्यामुळे मादी बिबट्याने पिल्लांना नाकारले. वन विभागाचे 10 दिवसांचे प्रयत्न निष्फळ; पिल्ले नागपूरला पाठवली.
सायली मेमाणे
पुणे १९ नोव्हेंबर २०२५ : छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्यात एक हृदय पिळवटून टाकणारी घटना घडली आहे. बिरोळा आणि जिरी शिवारात सापडलेल्या २२ दिवसांच्या दोन बिबट्या पिल्लांना त्यांच्या आईपासून दुरावावे लागले असून यामागे सरळ मानवी हस्तक्षेपच कारणीभूत ठरला आहे. गेल्या दहा दिवसांपासून वन विभागाने मादी बिबट्याला तिची पिल्ले सोबत घेऊन जाण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न केले, परंतु अखेर आईनेच बछड्यांना नाकारल्याने त्यांची नागपूरला रवानगी करण्यात आली आहे.
राज्यात सध्या अनेक भागांत बिबट्यांच्या हालचाली वाढल्या आहेत. शेतीक्षेत्र, वस्ती आणि घरांमध्येही बिबट्या शिरल्याच्या घटना वाढत असताना ही घटना समोर आल्याने वन्यजीव तज्ञ आणि नागरिक हळहळ व्यक्त करत आहेत. मानवी हस्तक्षेपामुळे वन्यजीवांचे नैसर्गिक वर्तन बिघडते याचे हे स्पष्ट उदाहरण असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.
घटनेबाबत मिळालेल्या माहितीनुसार, बिरोळा आणि जिरी शिवारातील काही नागरिकांनी जंगलात सापडलेल्या बिबट्या पिल्लांचे व्हिडिओ व फोटो काढण्यासाठी त्यांना हाताळले. या कृतीमुळे पिल्लांच्या अंगावर मानवी वास चिकटला. वन्यजीवांमध्ये वास ही त्यांच्या आयुष्याची ओळख असते. विशेषतः बिबट्या वाघांसारख्या मांजरकुळातील प्राण्यांसाठी त्यांच्या पिल्लांच्या गंधात बदल झाला की ते त्यांना स्वतःची संतती मानत नाहीत. हेच या दोन पिल्लांच्या बाबतीत घडले.
वन विभागाने तातडीने पिल्ले ज्या ठिकाणी सापडली त्या परिसरात सुरक्षित अंतरावर ठेवून निरीक्षण सुरू केले. मादी बिबट्या दररोज त्या ठिकाणी येत होती, पिल्लांकडे पाहत थांबत होती, परंतु त्यांना उचलून नेत नव्हती. वनकर्मचाऱ्यांनी कॅमेरे लावून मादीच्या हालचाली टिपल्या आणि पिल्ले तिच्या आवाक्यात राहतील अशा पद्धतीने ठेवल्या. तरीदेखील, पिल्लांच्या अंगावरून न गेलेल्या मानवी वासामुळे तिने त्यांना स्वीकारले नाही.
दहा दिवसांपर्यंत वन विभाग वेगवेगळे उपाय करत राहिला. आशेचा किरण अनेकदा दिसला, कारण मादी पिल्लांजवळ येत होती. परंतु शेवटी ती दरवेळी त्यांना सोडून दूर जात होती. पिल्लांची प्रकृती, सुरक्षितता आणि पोषण यांचा प्रश्न निर्माण झाल्याने अखेर त्यांना नागपूर येथील बचाव व पालन केंद्रात पाठवण्याचा निर्णय घेण्यात आला. तिथे त्यांची पुढील काळजी घेतली जाणार आहे.
या घटनेमुळे मानवी हस्तक्षेपामुळे वन्यजीवांना होणारे दुष्परिणाम पुन्हा अधोरेखित झाले आहेत. वन विभागाने नागरिकांना आवाहन केले आहे की जंगलात किंवा ग्रामीण भागात वन्यजीव दिसल्यास त्यांना स्पर्श करू नये, फोटो-व्हिडिओ काढण्यासाठी जवळ जाऊ नये आणि वन विभागाला तात्काळ माहिती द्यावी. अशा चुकीच्या वर्तनामुळे निरपराध प्राण्यांचे जीवन धोक्यात येऊ शकते.
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, पिल्लांचा नैसर्गिक गंध परत आणण्यासाठी काही उपाय प्रयत्नांमध्ये केले जातात, पण २२ दिवसांच्या अतिशय लहान पिल्लांमध्ये मानवी गंध गेल्यानंतर आई त्यांना स्वीकारण्याची शक्यता अत्यंत कमी असते. त्यामुळे वन विभागाने घेतलेला निर्णय अत्यावश्यक असल्याचे ते सांगतात.
छत्रपती संभाजीनगरमध्ये घडलेली ही घटना वन्यजीव संरक्षणाची जाणीव अधिक बळकट करण्याची गरज अधोरेखित करते. नैसर्गिक परिसंस्था आणि वन्यजीवांचे जीवनमान सुरक्षित राखणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे, असा संदेश या घटनेतून मिळतो.
