नव्या लेबर कोडमुळे 4 दिवस काम, 3 दिवस सुटी? ओव्हरटाइमवर दुप्पट वेतनाचे नियम समजून घ्या
नव्या लेबर कोडमुळे 4 दिवस काम, 3 दिवस सुटी? ओव्हरटाइमवर दुप्पट वेतनाचे नियम समजून घ्या
नवीन लेबर कोडनुसार 4-डे वर्किंग वीक ऐच्छिक, आठवड्याला 48 तास काम अनिवार्य. ओव्हरटाइमला दुप्पट वेतन, दैनिक 12 तासांची मर्यादा आणि तिमाही ओव्हरटाइम कॅपचे नियम जाणून घ्या.
पुणे १२ मे २०२६ : भारतात नव्या लेबर कोड्सची अंमलबजावणी कधी होणार याबाबत चर्चा वेगात असताना “आठवड्यात 4 दिवस काम आणि 3 दिवस सुटी” हा मुद्दा विशेष चर्चेत आला आहे. सोशल मीडियापासून ऑफिसपर्यंत अनेकांना प्रश्न पडला आहे की खरोखरच 4-डे वर्किंग वीक लागू होणार आहे का? यामुळे कामाचे तास कमी होतील का? आणि ओव्हरटाइम केल्यास दुप्पट पैसे मिळतील का? या सर्व प्रश्नांची स्पष्ट उत्तरे नव्या नियमांमध्ये दडलेली आहेत.
सरकारने 29 जुने श्रम कायदे एकत्र करून 4 नवे लेबर कोड तयार केले आहेत. या कोडमध्ये वेतन, सामाजिक सुरक्षा, औद्योगिक संबंध आणि कामाच्या अटींबाबत एकसंध नियमावली तयार करण्यात आली आहे. मात्र या कोड्सची पूर्ण अंमलबजावणी राज्यांनी संबंधित नियम बनवल्यानंतरच प्रत्यक्षात येणार आहे.
4 दिवस काम आणि 3 दिवस सुटी ही संकल्पना ऐच्छिक आहे. म्हणजेच कोणत्याही कंपनीवर हा नियम बंधनकारक नसणार आहे. कंपन्या त्यांच्या कामकाजाच्या गरजेनुसार हा पर्याय स्वीकारू शकतात. मात्र महत्त्वाची बाब म्हणजे कामाचे एकूण तास कमी होत नाहीत. कर्मचारी 5 दिवस काम करो किंवा 4 दिवस, आठवड्याला 48 तास काम करणे आवश्यक राहील. जर कंपनीने 4 दिवसांचा पर्याय स्वीकारला, तर कर्मचाऱ्यांना दररोज सुमारे 12 तास काम करावे लागू शकते. यात विश्रांती वेळेचाही समावेश असेल.
याउलट, 5 दिवस काम केल्यास दररोजचे कामाचे तास कमी असतील. त्यामुळे मोठा वीकेंड मिळेल, पण त्यासाठी कामाचे तास वाढतील, ही वस्तुस्थिती लक्षात घेणे आवश्यक आहे. त्यामुळे 4-डे वर्किंग वीक म्हणजे कमी काम असा अर्थ काढणे चुकीचे ठरेल.
ओव्हरटाइमबाबत मात्र कर्मचाऱ्यांसाठी दिलासादायक बदल करण्यात आले आहेत. निश्चित वेळेपेक्षा जास्त काम करून घेतल्यास कंपन्यांना कर्मचाऱ्यांना दुप्पट दराने ओव्हरटाइम द्यावा लागेल. हा हिशोब बेसिक सॅलरी आणि डीएच्या आधारे केला जाईल. जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने शिफ्टनंतर 15 ते 30 मिनिटे जास्त काम केले, तर त्याला अर्ध्या तासाचा ओव्हरटाइम मानला जाईल. 30 मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ झाल्यास पूर्ण 1 तासाचा ओव्हरटाइम लागू होईल.
कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्य आणि सुरक्षिततेसाठी ओव्हरटाइमवरही मर्यादा घालण्यात आली आहे. ओव्हरटाइम धरूनही एका दिवसात कामाचा कालावधी 12 तासांपेक्षा जास्त असू नये. ओव्हरटाइमशिवाय आठवड्यात 48 तासांपेक्षा जास्त काम करून घेता येणार नाही. तसेच तिमाहीत जास्तीत जास्त 125 ते 144 तासांपर्यंतच ओव्हरटाइम करून घेता येईल. ही मर्यादा राज्यांच्या नियमांनुसार बदलू शकते.
नव्या लेबर कोड्सचा मुख्य उद्देश कर्मचाऱ्यांचे हक्क स्पष्ट करणे, पारदर्शकता वाढवणे आणि अनावश्यक शोषणाला आळा घालणे हा आहे. कामाचे तास, वेतन, ओव्हरटाइम आणि विश्रांती याबाबत स्पष्ट नियम असल्यामुळे कंपन्या आणि कर्मचारी दोघांनाही नियोजन सुलभ होईल.
एकंदरीत, 4 दिवस काम आणि 3 दिवस सुटी ही आकर्षक संकल्पना असली तरी तिच्यामागे 48 तासांच्या कामाची अट आहे. मात्र ओव्हरटाइमवरील दुप्पट वेतन आणि वेळेच्या मर्यादा या कर्मचाऱ्यांसाठी निश्चितच फायदेशीर ठरणार आहेत.
Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare
About The Author
