Pune News: राज्यातील पहिलीच शिक्षा! उपद्रवी तरुणांना तुरुंग नाही, तर ‘कम्युनिटी सर्व्हिस’ची शिक्षा

पुण्यात सार्वजनिक ठिकाणी मद्यपान करून गोंधळ घालणाऱ्या दोन तरुणांना नव्या BNS कायद्यानुसार राज्यातील पहिलीच कम्युनिटी सर्व्हिसची शिक्षा. न्यायालयाचा महत्त्वपूर्ण निर्णय.

पुणे १० डिसेंबर २०२५ : पुणे शहरात गेल्या काही दिवसांत उपद्रवी घटनांमध्ये वाढ झाली असून विशेषत: मद्यपान करून सार्वजनिक ठिकाणी गोंधळ घालणाऱ्या तरुणांच्या कृत्यांमुळे नागरिक त्रस्त झाले आहेत. अशा प्रकरणांना आळा घालण्यासाठी पुणे न्यायालयाने ऐतिहासिक पाऊल उचलले असून राज्यात प्रथमच दोन आरोपींना तुरुंगवासाऐवजी “कम्युनिटी सर्व्हिस” म्हणजेच समाजसेवा करण्याची शिक्षा सुनावली आहे. भारतीय न्याय संहिता (BNS) अंतर्गत ही शिक्षा लागू करण्यात आली असून ती राज्यातील पहिलीच घटना ठरली आहे.

अतिरिक्त मुख्य न्यायदंडाधिकारी विक्रमसिंह भंडारी यांनी दिलेल्या आदेशानुसार, दोन्ही आरोपींना एकूण चार दिवस दररोज तीन तास समाजसेवा करावी लागणार आहे. ही सेवा पोलिसांच्या देखरेखीखाली पार पडणार असून आरोपींना शिवाजीनगर पोलीस ठाण्यात तीन तास प्रत्यक्ष काम करावे लागेल किंवा वाहतूक पोलिसांसोबत ड्युटीवर हजर राहावे लागेल. न्यायालयाचा हा निर्णय केवळ शिक्षा देण्यासाठी नसून समाजात जबाबदारीची जाणीव निर्माण करण्यासाठीही महत्त्वाचा मानला जात आहे.

पुण्यातील या दोन तरुणांनी मद्यपान करून शहरात धिंगाणा घातला होता. सार्वजनिक जागी नागरिकांना त्रास देणारे हे वर्तन पाहता पोलिसांनी त्यांच्यावर कारवाई केली. प्रकरण न्यायालयात गेल्यानंतर, नव्या कायद्याअंतर्गत जेलमध्ये पाठवण्याऐवजी थेट समाजाच्या सेवेतून सुधारण्याची संधी देण्याचा मार्ग निवडण्यात आला. यापूर्वी अशी शिक्षा फक्त अल्पवयीन आरोपींना दिली जात होती. मात्र BNS लागू झाल्यानंतर प्रौढ आरोपींनाही कम्युनिटी सर्व्हिसची शिक्षा देण्याची कायदेशीर तरतूद स्पष्ट झाली आहे.

कायद्याचा उद्देशही केवळ दंड किंवा तुरुंगवास देणे नसून, उपद्रवी व्यक्तींनी समाजासाठी उपयुक्त कार्य करत स्वतःच्या चुकीची जाणीव ठेवावी हा आहे. त्यामुळे आरोपींना चार दिवस तिन्ही तास पोलीस ठाण्यातील साफसफाई, कागदपत्रांची मदत, वाहतूक नियंत्रण किंवा इतर सहाय्यक कामांमध्ये सहभागी व्हावे लागेल. न्यायालयाचा हा निर्णय भविष्यात अशाप्रकारच्या घटनांवर अंकुश ठेवण्यास मदत करू शकतो, असेही तज्ज्ञांचे मत आहे.

पुण्यातील सार्वजनिक ठिकाणी उपद्रव, मद्यधुंद वर्तन, रस्त्यावर गोंधळ, महिलांवर टिप्पणी किंवा वाहतुकीचे नियम तोडणे अशा घटनांची संख्या अलीकडे वाढल्याने पोलिस आणि नागरिक दोघेही त्रस्त आहेत. अशा पार्श्वभूमीवर न्यायालयाने दिलेली कम्युनिटी सर्व्हिसची शिक्षा ही एक नवी दिशा दाखवणारी ठरत आहे. समाजसेवा ही शिक्षा म्हणून दिल्यास आरोपीला आपल्या कृतीचा परिणाम समजतो आणि पुन्हा असे कृत्य करू नये अशी मानसिकता तयार होते, असा अनुभव इतर देशांमध्ये पाहायला मिळाला आहे.

ही शिक्षा राज्यातील पहिली असल्याने इतर जिल्ह्यांतील प्रकरणांसाठीही हा निर्णय मार्गदर्शक ठरेल. आवश्यक तेथे तुरुंगवास देण्याऐवजी सुधारात्मक शिक्षेचा अवलंब केल्यास न्यायव्यवस्थेवरचा ताण कमी होईल आणि समाजहिताचाही विचार केला जाईल, असेही तज्ज्ञांनी नमूद केले आहे. पुण्यातील या दोन तरुण प्रकरणामुळे नव्या कायद्याचा प्रत्यक्ष वापर जनतेसमोर आला असून यामुळे उपद्रवी प्रवृत्तींवर नियंत्रण मिळवण्याची आशा निर्माण झाली आहे.

एकूणच, पुण्यात दिलेली कम्युनिटी सर्व्हिसची शिक्षा राज्यातील न्यायव्यवस्थेसाठी एक महत्त्वपूर्ण टप्पा आहे. समाजहित, कायदा, शिस्त आणि जबाबदारी यांचा समतोल साधणारी ही शिक्षा भविष्यात अशा प्रकरणांमध्ये अधिक प्रमाणात वापरली जाण्याची शक्यता आहे.