MSRTC Loss: एसटीचा संचित तोटा 10,324 कोटींवर तोट्यातील मार्ग ते ई-बसवर दोन दिवस मंथन

एसटी महामंडळाचा संचित तोटा 10,324 कोटी रुपयांवर पोहोचला आहे. आर्थिक स्थिती सुधारण्यासाठी 2 आणि 3 सप्टेंबरला दोन दिवसीय विचारमंथन आयोजित करण्यात आले आहे.

महाराष्ट्रातील शहरी आणि ग्रामीण प्रवाशांची ‘जीवनरेखा’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाची आर्थिक परिस्थिती चिंताजनक बनली आहे. आर्थिक वर्ष 2023-24 अखेरपर्यंत एसटी महामंडळाचा संचित तोटा 10,324 कोटी रुपयांवर पोहोचला आहे. वाढता खर्च, मर्यादित उत्पन्न, कमी झालेला बस ताफा आणि तोट्यात चालणारे अनेक मार्ग यामुळे महामंडळासमोरील आर्थिक आव्हान अधिक गंभीर झाले आहे.

या परिस्थितीतून मार्ग काढण्यासाठी परिवहनमंत्री आणि एसटी महामंडळाचे अध्यक्ष प्रताप सरनाईक यांच्या अध्यक्षतेखाली 2 आणि 3 सप्टेंबर 2026 रोजी दोन दिवसीय विचारमंथन सत्र आयोजित करण्यात आले आहे. या बैठकीला राज्यातील सर्व विभाग नियंत्रक आणि एसटीच्या मध्यवर्ती कार्यालयातील विविध विभागांचे प्रमुख उपस्थित राहणार आहेत. महामंडळाच्या उत्पन्न आणि खर्चातील तफावत कमी करण्यासाठी प्रत्यक्ष अंमलबजावणी करता येतील अशा उपाययोजनांवर या सत्रात चर्चा केली जाणार आहे.

महामंडळाच्या श्वेतपत्रिकेनुसार मागील 45 आर्थिक वर्षांपैकी केवळ आठ वर्षांत एसटीने नफा नोंदवला होता. आर्थिक वर्ष 2018-19 मध्ये महामंडळाचा संचित तोटा सुमारे 4,603 कोटी रुपये होता. 2023-24 पर्यंत तो वाढून 10,324 कोटी रुपयांवर पोहोचला. यामध्ये कोविड काळातील वाहतूक निर्बंध, जुन्या बसचा देखभाल खर्च, प्रवासी संख्येतील बदल, सामाजिक बांधिलकी म्हणून चालवण्यात येणारे मार्ग आणि खासगी वाहतूक सेवांची स्पर्धा यांसारख्या अनेक घटकांचा समावेश असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

महामंडळाची आर्थिक स्थिती सुधारण्यासाठी प्रत्येक आगार, मार्ग आणि बस प्रकाराचे स्वतंत्र आर्थिक विश्लेषण करण्याची गरज व्यक्त होत आहे. काही मार्गांवर प्रवासी कमी असतानाही एकाच वेळेत अनेक बसफेऱ्या चालवल्या जातात, तर प्रवाशांची संख्या अधिक असलेल्या मार्गांवर पुरेशा बसेस उपलब्ध नसल्याच्या तक्रारी आहेत. प्रवासी मागणीच्या आकडेवारीनुसार वेळापत्रक तयार केल्यास रिकाम्या किंवा अत्यल्प प्रवाशांसह धावणाऱ्या फेऱ्यांवरील खर्च कमी करता येऊ शकतो.

ग्रामीण आणि दुर्गम भागांमध्ये एसटी ही अनेकदा उपलब्ध असलेली एकमेव सार्वजनिक वाहतूक सेवा असते. त्यामुळे केवळ आर्थिक तोट्याच्या आधारावर सर्व कमी उत्पन्नाच्या फेऱ्या बंद करणे व्यवहार्य ठरणार नाही. विद्यार्थ्यांना, कामगारांना, रुग्णांना आणि सर्वसामान्य नागरिकांना आवश्यक असलेल्या मार्गांचे सामाजिक महत्त्व लक्षात घेऊन त्यांचे नियोजन करावे लागणार आहे. कमी प्रवासी असलेल्या मार्गांवर लहान क्षमतेच्या बस, सुधारित वेळापत्रक किंवा अन्य पर्यायी परिचालन पद्धतीचा विचार केला जाऊ शकतो.

एसटीच्या बस ताफ्यात झालेली घटही आर्थिक आणि प्रवासी सेवांवर परिणाम करणारी ठरत आहे. एकेकाळी महामंडळाकडे 18 हजारांपेक्षा अधिक बसेस होत्या. सध्या हा ताफा अंदाजे 14,500 बसेसपर्यंत कमी झाला असून महामंडळात सुमारे 87 हजार कर्मचारी कार्यरत आहेत. राज्य सरकारने 2026 अखेरपर्यंत आठ हजार नवीन बसेस ताफ्यात समाविष्ट करण्याचे उद्दिष्ट ठेवल्याचे वृत्त आहे. मात्र, बसची संख्या वाढवण्याबरोबरच त्यांचा योग्य मार्गांवर कार्यक्षम वापर करणेही आवश्यक आहे. नवराष्ट्र

दोन दिवसीय विचारमंथनात ई-बसच्या आर्थिक व्यवहार्यतेवरही चर्चा केली जाणार आहे. काही ई-बस सेवांमध्ये प्रति किलोमीटर 28 ते 30 रुपयांपर्यंत तोटा होत असल्याचे वृत्त आहे. त्यामुळे ई-बससाठी निवडलेले मार्ग, प्रवासी भार, भाडेकरार, चार्जिंग व्यवस्था आणि परिचालन खर्चाचे स्वतंत्र मूल्यमापन करावे लागणार आहे. इंधनावरील खर्च कमी करण्यासाठी इलेक्ट्रिक बस उपयुक्त ठरू शकतात; मात्र खरेदी किंवा भाडेतत्त्वावरील खर्च, बॅटरी, वीजपुरवठा आणि देखभाल यांचा समग्र विचार आवश्यक आहे.

मार्गांचे डेटा-आधारित नियोजन, इंधन वापरावर नियंत्रण, बस ताफ्याचा अधिकतम वापर, प्रवासी सुविधा, डिजिटल तिकीट व्यवस्था आणि बिगर-तिकीट उत्पन्न वाढवण्यावर भर दिल्यास एसटीची आर्थिक स्थिती टप्प्याटप्प्याने सुधारू शकते. दोन दिवसांच्या विचारमंथनातून केवळ सूचना निघतात की निश्चित कालमर्यादेसह ठोस कृती आराखडा तयार होतो, याकडे प्रवासी आणि एसटी कर्मचारी यांचे लक्ष लागले आहे.

Also Read: Pune’s Latest Information
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/

Twitter – https://x.com/NewsDotz

Also Read: Pune’s Latest Information

FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare

About The Author

Sayali Memane

Sayali Memane is a Pune-based journalist at NewsDotz, covering Maharashtra news, current affairs, and trending updates. She focuses on clear, factual, and fast digital reporting, delivering reliable news content tailored for modern audiences across platforms.

See author's posts