Mumbai News: ग्रीन क्रॅकर्सच्या नावाखाली बंदी असलेल्या रसायनांचा वापर? आवाज फाउंडेशनचा इशारा

मुंबईतील फटाक्यांच्या तपासणीत ग्रीन क्रॅकर्सच्या पाकिटांमध्येही बेरियमसारखी बंदी असलेली रसायने आढळल्याचा आवाज फाउंडेशनचा दावा. फटाके खरेदी करताना घटक आणि QR कोड तपासण्याचे आवाहन.

मुंबई | २ नोव्हेंबर २०२६ : दिवाळीच्या काळात फटाक्यांच्या आवाजावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी गेल्या अनेक वर्षांपासून प्रयत्न सुरू आहेत. या प्रयत्नांमुळे फटाक्यांच्या आवाजाची तीव्रता कमी करण्याच्या दिशेने काही प्रमाणात यश मिळाले असले, तरी त्यातील रासायनिक घटकांमुळे होणाऱ्या प्रदूषणाचा प्रश्न कायम असल्याचा इशारा आवाज फाउंडेशनने दिला आहे. कमी आवाज करणारा फटाका म्हणजे तो पर्यावरणासाठी सुरक्षितच असेल, असे नाही. त्यामुळे नागरिकांनी फटाके खरेदी करताना त्यांच्या पाकिटावरील माहिती आणि घटक तपासण्याची गरज व्यक्त करण्यात आली आहे.

आवाज फाउंडेशनने महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या सहकार्याने ८ सप्टेंबर रोजी मुंबईतील वडाळा ट्रक टर्मिनस येथे फटाक्यांची चाचणी घेतली होती. या चाचणीमध्ये एकूण २१ प्रकारच्या फटाक्यांचा समावेश होता. संस्थेच्या माहितीनुसार, चाचणीदरम्यान सर्व फटाक्यांनी निर्धारित आवाज मर्यादा ओलांडली होती. त्यावेळी सर्वाधिक आवाजाची नोंद १४४.९ डेसिबल इतकी झाली होती. या निष्कर्षानंतर फटाक्यांचा आवाज कमी करण्यासाठी नियमित चाचण्या आणि जनजागृती उपक्रम राबवण्यात आले.

गेल्या दोन दशकांमध्ये आवाज नियंत्रणासाठी करण्यात आलेल्या प्रयत्नांमुळे फटाके उत्पादकांवर कमी आवाजाचे पर्याय विकसित करण्यासाठी दबाव निर्माण झाला. पूर्वी १४० डेसिबलपेक्षा अधिक आवाज करणारे फटाके आता बहुतांश वेळा १२५ डेसिबलच्या कायदेशीर मर्यादेत आल्याचे संस्थेने नमूद केले आहे. त्यामुळे ध्वनिप्रदूषणाच्या बाबतीत काही सुधारणा झाल्याचे चित्र आहे. मात्र, आवाज कमी झाल्याने फटाक्यांमधील रासायनिक घटकांचा प्रश्न सुटलेला नाही.

आवाज फाउंडेशनने १० नोव्हेंबर २०१२ पासून मुंबईतील बाजारपेठांमध्ये उपलब्ध असलेल्या फटाक्यांमधील रसायने आणि जड धातूंची तपासणी सुरू केली. संस्थेच्या म्हणण्यानुसार, गेल्या सुमारे १५ वर्षांच्या तपासणीदरम्यान बंदी असलेल्या बेरियमसारख्या रसायनांचा वापर आढळून आला आहे. विशेष म्हणजे, ‘ग्रीन क्रॅकर्स’ किंवा हरित फटाके म्हणून विक्री केल्या जाणाऱ्या काही उत्पादनांच्या पाकिटांमध्येही अशी रसायने आढळल्याचा दावा करण्यात आला आहे.

याशिवाय, काही फटाक्यांच्या पाकिटांवरील क्यूआर कोड बनावट असल्याचेही संस्थेच्या निदर्शनास आले आहे. त्यामुळे केवळ पाकिटावर ‘ग्रीन क्रॅकर्स’ असा उल्लेख आहे म्हणून संबंधित फटाका पर्यावरणपूरक असल्याचे गृहीत धरू नये, असे आवाहन करण्यात आले आहे. उत्पादनाची अधिकृत माहिती, त्यावरील घटक आणि प्रमाणित तपशील यांची खातरजमा करणे आवश्यक असल्याचे संस्थेने स्पष्ट केले आहे.

फटाक्यांमधील रासायनिक घटकांमुळे पर्यावरणावर होणारा परिणाम हा केवळ आवाजाच्या पातळीवरून ठरवता येत नाही. फटाके पेटवल्यानंतर निर्माण होणारे धूर आणि सूक्ष्म कण यांचाही पर्यावरणीय प्रदूषणाशी संबंध असतो. त्यामुळे ध्वनिप्रदूषण कमी करण्याबरोबरच रासायनिक प्रदूषण रोखण्यावरही लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.

फटाके खरेदी करताना नागरिकांनी पाकिटावरील माहिती काळजीपूर्वक वाचावी, क्यूआर कोडची अधिकृतता तपासावी आणि उत्पादनाच्या प्रमाणपत्राबाबत खात्री करावी, असे आवाहन आवाज फाउंडेशनने केले आहे. फटाक्यांचा आवाज कमी करण्याच्या प्रयत्नांनंतर आता त्यातील रासायनिक घटकांची सुरक्षितता हा महत्त्वाचा मुद्दा बनला आहे. ग्राहकांची जागरूकता आणि संबंधित यंत्रणांकडून होणारी तपासणी यामुळे या विषयावर अधिक लक्ष केंद्रित होण्याची गरज आहे.

Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/

Twitter – https://x.com/NewsDotz

Also Read: Pune’s Latest Information

FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare

About The Author

Sayali Memane

Sayali Memane is a Pune-based journalist at NewsDotz, covering Maharashtra news, current affairs, and trending updates. She focuses on clear, factual, and fast digital reporting, delivering reliable news content tailored for modern audiences across platforms.

See author's posts