पुण्यातून नव्या भुंग्याच्या प्रजातीचा शोध; ‘नियोसेरिका आकुर्डी’ असे नामकरण
पुण्यातून नव्या भुंग्याच्या प्रजातीचा शोध; ‘नियोसेरिका आकुर्डी’ असे नामकरण
भारतीय प्राणी सर्वेक्षण विभागाने पुण्यातील आकुर्डी येथे नव्या भुंग्याच्या प्रजातीचा शोध लावला आहे. या प्रजातीला ‘नियोसेरिका आकुर्डी’ असे नाव देण्यात आले असून संशोधन लेख शास्त्रीय नियतकालिकात प्रकाशित झाला आहे.
सायली मेमाणे
पुणे १० सप्टेंबर २०२५ : पुण्यातून एक महत्त्वपूर्ण जैवविविधतेशी संबंधित शोध लागला आहे. भारतीय प्राणी सर्वेक्षण विभागाच्या पश्चिम प्रादेशिक केंद्राने नियोसेरिका वंशातील एका नव्या भुंग्याच्या प्रजातीचा शोध लावला असून त्याला ‘नियोसेरिका आकुर्डी कलावटे, 2025’ असे शास्त्रीय नाव देण्यात आले आहे. ही प्रजाती पुणे जिल्ह्यातील आकुर्डी येथील भारतीय प्राणी सर्वेक्षणाच्या परिसरातून आढळली आहे. त्यामुळे पुण्याचे नाव जागतिक पातळीवर एका अनोख्या प्रजातीच्या ओळखीमुळे पुन्हा एकदा उजळले आहे.
या संशोधन पथकात डॉ. अपर्णा कलावटे, पूजा कुमार मिसाल आणि नॅन्सी सुप्रिया या संशोधकांचा समावेश आहे. विशेष म्हणजे, या प्रजातीला दिलेल्या नावात आकुर्डी या ठिकाणाचे नाव समाविष्ट करण्यात आले आहे, ज्यामुळे या प्रजातीच्या शोधाचा भूगोलाशी असलेला संबंध अधोरेखित होतो. स्थानिक पातळीवर आढळणाऱ्या प्रजातींना त्यांच्या क्षेत्राशी निगडित नाव देण्याची परंपरा आहे, आणि त्यानुसार या भुंग्याच्या प्रजातीचे नामकरण करण्यात आले आहे.
हा महत्त्वपूर्ण शोध ‘रेकॉर्ड्स ऑफ द झूलॉजिकल सर्वे ऑफ इंडिया’ या नामांकित शास्त्रीय नियतकालिकात प्रकाशित झाला आहे. यामुळे या प्रजातीची वैज्ञानिक जगतात नोंद झाली असून भविष्यातील संशोधनासाठी एक नवे दालन खुले झाले आहे. जैवविविधतेच्या संवर्धनाच्या दृष्टीने हा शोध अत्यंत मोलाचा मानला जात आहे.
नव्या प्रजातींचा शोध लागणे हे एखाद्या देशाच्या समृद्ध जैवविविधतेचे प्रतीक मानले जाते. महाराष्ट्रासारख्या राज्यात जंगल, नद्या आणि विविध भूप्रदेशांमुळे अनेक दुर्मीळ प्रजाती आढळतात. त्यामध्ये कीटकांचा समावेश मोठ्या प्रमाणात असून, त्यांच्या अभ्यासातून पर्यावरणीय समतोल राखण्याचे महत्त्व अधोरेखित होते. कीटकांचे अन्नसाखळीतील स्थान अत्यंत महत्त्वाचे असल्याने अशा संशोधनाला नेहमीच वैज्ञानिक व पर्यावरणप्रेमी समाजाकडून उत्सुकतेने प्रतिसाद मिळतो.
‘नियोसेरिका आकुर्डी’ ही प्रजाती नियोसेरिका वंशातील असून या वंशातील विविध प्रजाती जगभर आढळतात. तथापि, आकुर्डीत आढळलेल्या या प्रजातीची रचना, रंग, शारीरिक वैशिष्ट्ये आणि वर्तन यामध्ये वेगळेपणा असल्याने तिला स्वतंत्र प्रजाती म्हणून घोषित करण्यात आले आहे. अशा शोधामुळे आपल्या परिसरातील जैवविविधतेचा अभ्यास अधिक सखोल होतो.
भारतीय प्राणी सर्वेक्षण विभागाला या क्षेत्रात मोठा अनुभव असून, गेल्या काही दशकांत त्यांनी अनेक नव्या प्रजातींचा शोध लावला आहे. यामुळे भारतातील संशोधन आणि वैज्ञानिक क्षेत्राला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नवे स्थान मिळत आहे. पुण्यासारख्या शहरी भागात अजूनही अशा दुर्मीळ प्रजाती सापडतात, हेच याचे उदाहरण आहे.
