चिंताजनक! राज्यातील मुलींचा जन्मदर पुन्हा घसरला; लिंग गुणोत्तर 912 वरून 897 वर
चिंताजनक! राज्यातील मुलींचा जन्मदर पुन्हा घसरला; लिंग गुणोत्तर 912 वरून 897 वर
राज्यात जन्मतः लिंग गुणोत्तरात मोठी घसरण झाली असून 2024 मधील 912 वरून 2025 मध्ये ते 897 वर आले आहे. गर्भलिंग निदान करणाऱ्या बेकायदेशीर रॅकेटविरोधात सरकारने स्टिंग ऑपरेशन आणि कडक उपाययोजना सुरू केल्या आहेत.
पुणे २७ जून २०२६ : राज्यात मुलींच्या जन्मदरात झालेली घसरण पुन्हा एकदा गंभीर चिंता निर्माण करणारी ठरली आहे. राज्याच्या आरोग्य विभागाच्या अंतर्गत अहवालानुसार, जन्मतः लिंग गुणोत्तरात मोठी घसरण झाली असून 2024 मध्ये प्रति हजार मुलांमागे 912 मुली जन्माला येत होत्या, तर 2025 च्या प्राथमिक आकडेवारीनुसार हे प्रमाण थेट 897 वर आले आहे. एका वर्षात झालेली ही घसरण राज्यातील गर्भलिंग निदान आणि स्त्रीभ्रूणहत्या रोखण्यासाठी सुरू असलेल्या उपाययोजनांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारी आहे.
राज्यात ‘बेटी बचाओ, बेटी पढाओ’ अभियान आणि पीसीपीएनडीटी (Pre-Conception and Pre-Natal Diagnostic Techniques) कायद्याची कठोर अंमलबजावणी होत असल्याचा दावा प्रशासनाकडून केला जात असला, तरी प्रत्यक्ष आकडेवारी वेगळेच चित्र दाखवत आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जन्मतः लिंग गुणोत्तरात झालेली घसरण ही बेकायदेशीर गर्भलिंग निदान करणाऱ्या टोळ्या पुन्हा सक्रिय झाल्याचे संकेत मानले जात आहेत.
या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने 2025-26 या आर्थिक वर्षात तब्बल 118 स्टिंग ऑपरेशन्सचे नियोजन केले होते. त्यापैकी 13 कारवाया पूर्णपणे यशस्वी झाल्याची माहिती आरोग्य विभागाने दिली आहे. विशेष म्हणजे, राज्याच्या सीमावर्ती भागातून इतर राज्यांमध्ये जाऊन गर्भलिंग चाचण्या करण्याचे प्रकार वाढल्यामुळे 21 सीमावर्ती जिल्ह्यांमध्ये विशेष पाळत ठेवण्यात आली आहे. या भागांमध्ये संशयित दवाखाने, सोनोग्राफी केंद्रे आणि संबंधित व्यक्तींवर अधिक लक्ष ठेवले जात आहे.
आरोग्य मंत्रालयाच्या निकषांनुसार जन्मतः लिंग गुणोत्तर किमान 952 असणे अपेक्षित आहे. मात्र सध्याच्या आकडेवारीनुसार प्रति हजार मुलांमागे तब्बल 153 मुली कमी जन्माला येत आहेत. ही स्थिती अत्यंत गंभीर मानली जात असून यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी सार्वजनिक आरोग्य व कुटुंब कल्याण विभागाने कठोर उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. गर्भलिंग निदान करणाऱ्या रॅकेटचा पर्दाफाश करण्यासाठी ‘खबरी’ आणि ‘डिकॉय’ म्हणून माहिती देणाऱ्या व्यक्तींना दिले जाणारे बक्षीस वाढवून थेट एक लाख रुपये करण्यात आले आहे. यामुळे अधिकाधिक माहिती समोर येईल आणि बेकायदेशीर रॅकेटवर प्रभावी कारवाई करता येईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
दरम्यान, या संपूर्ण मोहिमेवर सामाजिक कार्यकर्त्यांकडून टीकाही होत आहे. ‘लेक लाडकी अभियान’च्या प्रवक्त्या वर्षा देशपांडे यांनी स्टिंग आणि डिकॉय ऑपरेशन्स केवळ औपचारिकता ठरत असल्याचा आरोप केला आहे. त्यांच्या मते, अभियानासाठी असलेला निधी खर्च करण्यासाठीच या कारवाया होत असून त्यातून अपेक्षित परिणाम मिळत नाहीत. यापूर्वी पीसीपीएनडीटी कायद्यांतर्गत 111 प्रकरणांमध्ये शिक्षा झाली होती. मात्र नंतर सर्व आरोपी निर्दोष मुक्त झाल्यानंतर सरकारने उच्च न्यायालयात अपील का केले नाही, असा सवालही त्यांनी उपस्थित केला आहे. तसेच सरकारी वकील आणि संबंधित अधिकाऱ्यांच्या भूमिकेची चौकशी करण्याची मागणीही त्यांनी केली आहे.
मुलींच्या जन्मदरातील ही घसरण केवळ आकडेवारी नसून सामाजिक समतोलासाठी गंभीर इशारा आहे. कायद्याची कठोर अंमलबजावणी, जनजागृती, वैद्यकीय संस्थांवर प्रभावी नियंत्रण आणि समाजातील मानसिकतेत बदल या सर्व बाबींचा समन्वय साधल्याशिवाय जन्मतः लिंग गुणोत्तर सुधारण्याचे उद्दिष्ट साध्य होणार नाही. मुलींचे अस्तित्व आणि त्यांचे संरक्षण ही केवळ सरकारी यंत्रणांची नव्हे, तर संपूर्ण समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे.
Follow us on our social media handles:
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/
Twitter – https://x.com/NewsDotz
Also Read: Pune’s Latest Information
FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare
About The Author
