RBI News: 10 आणि 20 रुपयांच्या पॉलिमर (प्लास्टिक) नोटांना केंद्राची मंजुरी कागदी नोटा बंद होणार का?

RBI ला 10 आणि 20 रुपयांच्या पॉलिमर नोटांच्या चाचणीसाठी केंद्राची मंजुरी. कागदी नोटा बंद होणार का, डिजिटल व्यवहारांवर परिणाम होणार का? जाणून घ्या सरकारचे स्पष्टीकरण.

पुणे २८ जुलै २०२६ : भारतातील चलन व्यवस्थेत महत्त्वाचा बदल होण्याच्या दिशेने आणखी एक पाऊल टाकण्यात आले आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) 10 रुपये आणि 20 रुपयांच्या पॉलिमर (प्लास्टिक) नोटांच्या प्रत्यक्ष चाचणीसाठी सादर केलेल्या प्रस्तावाला केंद्र सरकारने मंजुरी दिली आहे. केंद्रीय अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी लोकसभेत लेखी उत्तराद्वारे ही माहिती दिली. या निर्णयानंतर देशात लवकरच पॉलिमर नोटांची फील्ड ट्रायल सुरू होण्याची शक्यता आहे.

रिझर्व्ह बँकेच्या प्रस्तावानुसार 10 रुपये आणि 20 रुपयांच्या प्रत्येकी एक अब्ज पॉलिमर नोटा प्रायोगिक स्वरूपात चलनात आणल्या जाणार आहेत. या चाचणीचा मुख्य उद्देश भारतीय हवामान, दैनंदिन वापर आणि विविध भौगोलिक परिस्थितींमध्ये पॉलिमर नोटांची टिकाऊपणा, सुरक्षितता आणि उपयुक्तता तपासणे हा आहे. चाचणीतील निष्कर्षांच्या आधारे भविष्यात या नोटांचा व्यापक वापर करण्याबाबत निर्णय घेतला जाणार आहे.

आरबीआयच्या मते, पॉलिमर नोटा पारंपरिक कागदी नोटांच्या तुलनेत अधिक टिकाऊ असतात. त्या लवकर फाटत नाहीत, मळत नाहीत आणि पाण्याचा किंवा ओलाव्याचा परिणामही त्यांच्यावर कमी होतो. याशिवाय अशा नोटांमध्ये अत्याधुनिक सुरक्षा वैशिष्ट्ये समाविष्ट करणे अधिक सोपे असल्याने बनावट नोटांवर नियंत्रण ठेवण्यास मदत होऊ शकते. जगातील अनेक देशांमध्ये पॉलिमर नोटांचा यशस्वी वापर होत असून, त्याचा अनुभव लक्षात घेऊन भारतातही ही चाचणी सुरू करण्यात येत आहे.

पॉलिमर नोटांच्या घोषणेनंतर सध्याच्या कागदी नोटा बंद होणार का, असा प्रश्न अनेकांकडून उपस्थित केला जात आहे. मात्र, केंद्र सरकारने याबाबत स्पष्ट भूमिका मांडली आहे. अर्थ राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी सांगितले की, सध्या कागदी नोटा पूर्णपणे बंद करून त्यांच्या जागी फक्त पॉलिमर नोटा आणण्याचा कोणताही प्रस्ताव सरकारच्या विचाराधीन नाही. पॉलिमर नोटा आणि विद्यमान कागदी नोटा एकाच वेळी चलनात राहू शकतात. त्यामुळे नागरिकांनी कागदी नोटांबाबत कोणताही गैरसमज करून घेण्याची आवश्यकता नाही.

याचबरोबर पॉलिमर नोटांच्या आगमनामुळे यूपीआय, डिजिटल पेमेंट किंवा ऑनलाइन व्यवहारांवर काही परिणाम होणार का, याबाबतही चर्चा सुरू झाली आहे. यावर आरबीआयने स्पष्ट केले आहे की, रोख व्यवहार आणि डिजिटल व्यवहार या दोन्ही प्रणाली एकमेकांना पूरक आहेत. त्यामुळे पॉलिमर नोटांच्या वापरामुळे डिजिटल व्यवहारांवर तातडीने कोणताही परिणाम होईल, असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही.

भारतात रोख व्यवहारांचे प्रमाण अजूनही मोठे असल्यामुळे अधिक टिकाऊ आणि सुरक्षित चलनाची गरज लक्षात घेऊन हा प्रयोग करण्यात येत आहे. आगामी काळात या फील्ड ट्रायलमधून मिळणाऱ्या निष्कर्षांच्या आधारे आरबीआय पुढील धोरण निश्चित करणार आहे. त्यामुळे सध्या नागरिकांनी पॉलिमर नोटा आणि कागदी नोटांबाबत पसरवल्या जाणाऱ्या अफवांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत माहितीवरच अवलंबून राहावे.

Also Read: Pune’s Latest Information
Instagram – https://www.instagram.com/newsdotz/
YouTube – https://www.youtube.com/@NewsDotz
Facebook – https://www.facebook.com/NewsDotz/

Twitter – https://x.com/NewsDotz

Also Read: Pune’s Latest Information

FacebookWhatsAppXTelegramThreadsLinkedInGmailShare

About The Author

Sayali Memane

Sayali Memane is a Pune-based journalist at NewsDotz, covering Maharashtra news, current affairs, and trending updates. She focuses on clear, factual, and fast digital reporting, delivering reliable news content tailored for modern audiences across platforms.

See author's posts